Jestem listonoszką w Lipinkach pod Nowym Sączem i tę drogę objeżdżam rowerem od jedenastu lat, więc znam każdą furtkę i każdego psa, który za nią szczeka. We wtorek, dwudziestego trzeciego września, miałam dostarczyć awizo do Haliny Wrzos, kobiety po pięćdziesiątce, która mieszka sama z synem Kubą — chłopak ma dziewiętnaście lat, po jakimś wypadku w dzieciństwie porusza się wolniej niż inni, mówi z trudem, ale rozumie wszystko doskonale. Śpieszyłam się, bo miałam jeszcze dwie wioski do objechania przed czternastą, ale przy jej bramie musiałam się zatrzymać, bo hałas było słychać z drogi.
Halina stała na podwórku z siekierą, a przed nią leżała cała sterta bukowych szczap — gmina zrzuca takie drewno raz na miesiąc każdemu, kto się zapisze na listę socjalną, za darmo, tylko trzeba samemu porąbać. Uderzała w kloc, a siekiera odbijała się jak od kamienia, ślizgała się po słojach. Spróbowała jeszcze raz, jeszcze raz, aż w końcu usiadła na pieńku i po prostu wpatrywała się w to drewno, jakby ono było jej coś winne.
— Pani Halino, coś się stało?
— Nie mogę tego porąbać, Elu. Nie wiem, czy siekiera tępa, czy ja już do niczego się nie nadaję. Drewno suche, gmina dała za darmo, ludzie we wsi rąbią bez problemu. A ja trzeci dzień walczę i nic.
Powiedziała to takim tonem, jakby liczyła sobie za życie punkty karne. Miała ręce pokryte odciskami, a jeden palec owinięty plastrem — musiała się skaleczyć wcześniej. Kuba siedział na progu, trzymał w dłoniach starą komórkę bez karty SIM, obracał ją w palcach jak zabawkę, a jego wzrok wędrował od matki do mnie i z powrotem.
Zapytałam, od kiedy sama rąbie drewno. Powiedziała, że odkąd zmarł jej mąż, Zenon, cztery lata temu. Wcześniej to on się tym zajmował, a ona gotowała, prała, jeździła z Kubą na rehabilitację do Nowego Sącza autobusem, bo auta nigdy nie mieli. Teraz robi wszystko sama, bo nie ma nikogo do pomocy — siostra mieszka w Krakowie i dzwoni raz na miesiąc, sąsiad z naprzeciwka, pan Bogdan, zawsze obiecuje, że przyjdzie, ale przychodzi tylko po to, żeby pożyczyć wiertarkę.
Nie miałam czasu zostać długo, bo listy same się nie doniosą, ale zanim odjechałam, zauważyłam coś, co utkwiło mi w pamięci na resztę dnia: Kuba wstał z progu, podszedł do stosu drewna, wziął jeden kawałek i próbował go przełamać przez kolano. Nie dał rady, ale nie przestawał próbować, aż matka krzyknęła, żeby usiadł, bo się zrani.
Do środy zima jeszcze nie przyszła, ale wieczorami temperatura spadała już blisko zera, a ja wracałam tamtędy z ostatnią turą listów i widziałam Halinę przy tym samym pieńku, w kurtce narzuconej na piżamę, bo pewnie wybiegła, gdy usłyszała, że drewno się skończyło w piecu. Nie zatrzymałam się, bo było już ciemno i musiałam zdążyć do bazy przed zamknięciem, ale przez tylne lusterko roweru widziałam, jak siada z powrotem na pieńku i zakrywa twarz rękawem.
W czwartek rano spotkałam ją pod sklepem pani Grażyny. Stała z siatką ziemniaków przy ladzie, a siatka była za ciężka — widziałam, jak uchwyt wrzyna jej się w palce, jak przekłada ją z ręki do ręki, próbując unieść, i jak w końcu odstawia na ladę, bo nie dała rady donieść do domu. Grażyna zapytała, co się dzieje, a Halina powiedziała tylko, że nie może już nic unieść, bo ręce ma zdarte od rąbania, i że jak nie zrąbie drewna do niedzieli, to w poniedziałek Kuba będzie marzł, bo piec stygnie po jednej nocy. Powiedziała to cicho, patrząc w ladę, nie w Grażynę, i wyszła bez ziemniaków, bo nie chciała, żeby ktokolwiek niósł jej siatkę do domu.
Grażyna zadzwoniła tego samego dnia do syna, a syn zna Marka Sowę, mechanika z warsztatu przy stacji — tego samego, który naprawiał mi kiedyś łańcuch w rowerze za pół ceny, bo powiedział, że listonoszka powinna jeździć za darmo. Marek przyjechał w środę wieczorem, zobaczył tępą siekierę — dosłownie wyszczerbioną, niezdatną do niczego — i powiedział, że to nie Halina jest słaba, tylko narzędzie jest do wyrzucenia. Kupił jej nową siekierę za sto trzydzieści złotych z własnej kieszeni, a stary klin do rąbania, zardzewiały, po prostu wymienił na nowy z warsztatu.
Wróciłam do niej dopiero w piątek, bo miałam kolejną przesyłkę — tym razem pocztówkę od siostry z Krakowa, z życzeniami imieninowymi, spóźnioną o tydzień. Na podwórku stał teraz Marek, rąbał drewno szybko, równo, a obok stał kozioł do piłowania, którego wcześniej nie było.
Ale to nie była najważniejsza zmiana. Halina powiedziała mi, że w czwartek po południu, zaraz po tym sklepie, pojechała autobusem do urzędu gminy i złożyła wniosek o dowóz drewna już porąbanego — jest taka opcja dla osób samotnie wychowujących dziecko z niepełnosprawnością, tylko nikt jej wcześniej o tym nie powiedział, bo trzeba było o to zapytać, a ona się wstydziła pytać. Stała przy okienku, jak mówiła, chyba z minutę, zanim wykrztusiła pytanie, bo bała się, że urzędniczka spyta, dlaczego dopiero teraz, po czterech latach, przyszła o to prosić. Urzędniczka, pani Ilona, wysłuchała jej, po czym otworzyła dolną szufladę biurka i przez chwilę w niej grzebała, aż w końcu wyciągnęła formularz, który leżał tam, jak się okazało, od dwóch lat, czekając na kogoś, kto go w ogóle poprosi.
Pokazała mi tę kartkę na progu — kopię wniosku z pieczątką urzędu, datą i podpisem, niebieski długopis, litery trochę krzywe, bo pisała szybko, żeby zdążyć przed zamknięciem okienka o piętnastej. Obok leżała koperta z informacją o pierwszej dostawie już pociętego drewna, które miało przyjechać w poniedziałek — cztery metry sześcienne, za darmo, tak jak wcześniej, tylko że teraz porąbane przez ekipę gminną, a nie przez nią.
Kuba siedział obok na tym samym progu, tym razem trzymał w dłoniach nie komórkę, tylko ten sam kawałek drewna, którego nie zdołał przełamać we wtorek. Wstał, podszedł do nowego stosu, który Marek zdążył poukładać pod ścianą szopy, wsunął tamten stary kawałek między równo ułożone szczapy, dopasował go do reszty, jakby wreszcie znalazł dla niego miejsce, i usiadł z powrotem zadowolony, wycierając ręce o spodnie.
Halina złożyła papier z powrotem, wsadziła go do plastikowej koszulki, którą trzyma w szufladzie kredensu razem z dokumentami Kuby, i podała mi kubek herbaty z miętą z jej ogródka. Nie zdążyłam go wypić do końca, bo musiałam jechać dalej, ale zostawiłam go na brzegu progu, obok Kuby, który zaraz objął go obiema dłońmi, jakby to on, a nie ja, potrzebował się nim ogrzać.
