Zamki wymienione. Ta myśl uderzyła mnie, kiedy przekręcałam klucz w drzwiach mieszkania przy ulicy Lipowej. Nowe, błyszczące zamki — to było pierwsze, co zrobiłam po powrocie z Ustki. Ale zanim to nastąpiło, musiało się stać coś, co do dzisiaj nie mieści mi się w głowie.
Wracałyśmy z Julką z nad morza późnym wieczorem. Pociąg z Gdyni ciągnął się osiem godzin, w przedziale pachniało wilgotnym piaskiem i smażonymi goframi, którymi Julka trochę uraczyła obicie fotela. Wiedziałam, że Marek po nas nie wyjdzie — napisał SMS, że „ma pilne sprawy na wsi”. Nie martwiłam się. Myślałam, że chodzi o naprawę płotu u teściów.
Kiedy otworzyłam drzwi, w mieszkaniu było jakoś pusto. Nie chodziło o kurz — przecież nie było nas dwa tygodnie. Po prostu brakowało rzeczy. Dużych, znajomych, tak oczywistych, że mózg przez chwilę nie mógł ich wstawić z powrotem. Na ścianie w salonie, w miejscu, gdzie wisiał czterdziestocalowy Samsung, została goła kołkowa dziura. W łazience zniknęła prawie nowa pralka Whirlpool. Z kuchni — mikrofalówka i czajnik.
Julka weszła do swojego pokoju i po chwili wróciła z takim wyrazem twarzy, jakby ktoś zabrał jej najlepszą przyjaciółkę.
— Mamo… nie ma mojego tabletu. I nie ma też pamiętnika. Ani lampki.
Popatrzyłam na nią. Nie płakała, ale dolna warga jej drżała. W jej ośmioletniej głowie kotłowało się jedno pytanie: „czy to złodzieje?”. Ja już znałam odpowiedź.
Zadzwoniłam do Marka.
— Przeniosłem rzeczy do rodziców — powiedział, jakby oznajmiał, że kupił bułki. — Czekam na was dwie. Jutro przyjadę po resztę.
— Coś ty sobie wyobrażał? — zapytałam, czując, że nie mogę złapać tchu.
— Wziąłem tylko to, co kupiłem z moich pieniędzy albo co dostaliśmy od moich rodziców. Tablet Julce kupili oni, więc wrócił na miejsce.
W tym momencie przypomniałam sobie, jak trzy tygodnie wcześniej, w sobotę po obiedzie, Marek usiadł przy kuchennym stole i zaczął rozkładać jakieś papiery. Był maj, akurat kwitły kasztany na Lipowej.
— Musimy porozmawiać — powiedział, nie podnosząc wzroku. — Podjąłem decyzję. Sprzedajemy mieszkanie i przeprowadzamy się do moich rodziców na wieś.
Julia w tym czasie rysowała w zeszycie w kratkę. Odłożyła kredkę. Ja stałam przy kuchence, akurat odsączałam ziemniaki na kopytka. Woda z garnka parzyła mi dłonie.
— Co? — zapytałam, bo myślałam, że się przesłyszałam.
— Rodzicom jest coraz trudniej. Tata ma problemy z kolanami, mama nie daje rady z całym gospodarstwem. Dom jest duży, trzeba go ciągle sprzątać, opalać, naprawiać. Poza tym podrożały leki, pasze, prąd. Trzeba im pomóc.
— To niech sprzedają krowę i kury — odparłam. — Będzie mniej roboty. I mniej rachunków.
— Nie rozumiesz. To nasz dom. Wychowałem się tam. Julia pójdzie do szkoły w Starym Garbowie. To dobra szkoła, sam ją skończyłem.
— A co z moją pracą? — zapytałam. Pracowałam jako księgowa w hurtowni na obrzeżach Lublina, zarabiałam cztery tysiące siedemset na rękę. Marek pracował na magazynie i dostawał trzy tysiące dwieście. Różnica była spora.
— Znajdziesz coś na miejscu. W gminie szukają księgowej.
— I co z moją premią, którą odkładałam na wakacje? — zapytałam, a głos zrobił się zimny.
Marek wzruszył ramionami.
— Te wakacje to fanaberia. Zamiast tego zrobimy remont w pokoju, który mama nam przeznaczy. Podłoga w letniej kuchni się zapadła.
Wtedy usłyszałam, jak Julka cicho odkłada kredkę na stół. Nie odezwała się ani słowem, ale wiedziałam, że słucha każdej naszej rozmowy. To było dokładnie w chwili, gdy Marek powiedział „fanaberia”. Osiem lat, a już umiała rozpoznawać, kiedy dorośli kłamią.
— To są moje pieniądze — powiedziałam. — Odkładałam z premii przez jedenaście miesięcy. Pojedziemy nad morze, obiecałam to córce.
— A moi rodzice? — zapytał, jakby nie słyszał. — Beata przyjeżdża do nich z dziećmi na całe lato. Trzeba im pomagać.
— Właśnie — powiedziałam. — Twoja siostra Beata przywiezie trójkę i zostawi, jak co roku. A my mamy być darmową siłą roboczą do pilnowania cudzych dzieci? Już to przerabiałam. Pamiętam, jak w zeszłym roku całe wakacje spędziłam u twoich rodziców, pieliłyśmy z twoją mamą grządki, a Beata pakowała do bagażnika siatki z kilkoma kilogramami pomidorów i mówiła, że to „na przetwory”.
Marek zrobił się czerwony.
— Nie będziesz liczyć, co moja siostra bierze od moich rodziców!
— Będę — odparłam. — Bo to z naszych pieniędzy kupowaliśmy paszę dla tych kur, które potem Beata zabierała do siebie.
— Sprzedajemy mieszkanie. I tak jest zapisane na ciebie, ale to nasze wspólne. Wynajmiemy je albo kupimy mniejsze na wsi.
— Mieszkanie jest moje — przerwałam. — I nie sprzedam go. Nikogo do niego nie wpuszczę. Jeżeli chcesz jechać na wieś, to jedź sam.
Wtedy właśnie, po raz pierwszy od lat, zobaczyłam, że Marek nie umie znaleźć argumentu. Nie dlatego, że nie miał racji, ale dlatego, że nie przewidział, że mogę się sprzeciwić. Zawsze to on decydował. Gdzie jedziemy na wakacje. Co kupujemy. Jak wychowujemy Julkę. Zawsze „ja wszystko załatwię”, a ja się zgadzałam, bo po ośmiu latach małżeństwa łatwiej było nie kłócić się przy dziecku.
Teraz Marek popatrzył na mnie, na Julkę, i wstał.
— Jak się nie zgodzisz, to się rozwiodę — powiedział.
To było jak policzek. Nie dlatego, że było okrutne. Ale dlatego, że myślał, że to mnie złamie. Że przestraszona wizją samotności, rzucę wszystko i pojadę z nim na wieś, do teściów, do jego matki, która nigdy nie lubiła mojego sposobu prowadzenia domu.
— Składałam podpis pod intercyzą? — zapytałam. — Nie. Mieszkanie jest moje. Zarabiam więcej. To ja spłacałam większość kredytu. Jeżeli chcesz rozwodu, to go dostaniesz. Ale Julia zostaje ze mną.
W tym momencie Julka cichutko wstała i poszła do swojego pokoju. Słyszałam, jak zamyka drzwi. To był dźwięk, który bardziej niż cokolwiek innego powiedział mi, że moje dziecko nie pojedzie tam, gdzie ją ciągną.
Tamtego wieczoru, kiedy wróciłyśmy z Ustki, po telefonie od Marka, usiadłam na podłodze w pustym salonie. Julka przyniosła mi koc i kubek herbaty z sokiem malinowym.
— Mamo, czy tata jest złodziejem? — zapytała.
— Nie wiem — odpowiedziałam szczerze. — Ale wiem, że nie pojedziemy do Starego Garbowa.
Następnego ranka poszłam do banku. Wypłaciłam cztery tysiące siedemset z oszczędności, poszłam do sklepu z elektroniką i kupiłam Julce nowy tablet, lepszy niż tamten — Lenovo za tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt dziewięć. Potem zadzwoniłam do ślusarza. Wymienił oba zamki w drzwiach wejściowych. Zapłaciłam trzysta czterdzieści złotych.
Marek zadzwonił następnego dnia.
— Byłem pod mieszkaniem — powiedział. — Klucz nie pasuje.
— Bo wymieniłam zamki — powiedziałam. — Nie wyobrażam sobie, żeby ktoś wchodził do mojego domu, kiedy mnie nie ma.
— To jest nasz dom — rzucił.
— Był — poprawiłam. — Teraz to jest dom mój i Julki.
Zapadła długa przerwa. W tle słyszałam, jak jego matka, Irena, mówi coś o praniu.
— Złożę pozew o rozwód — wycedził.
— Dobrze. Ja też. I złożę wniosek o alimenty.
Musiał być zaskoczony, bo przez kilka sekund milczał.
— Alimenty? — powtórzył.
— Tak. Na Julkę. Masz córkę, Marek. Płacisz na nią co miesiąc. Z twoich trzech tysięcy dwustu na rękę, sąd przyzna coś koło tysiąca. Zostanie ci dwa tysiące dwieście. Dasz radę.
— Nie liczysz, ile kosztuje utrzymanie domu na wsi! — wybuchnął. — A jeszcze rodzice, Beata, jej dzieci…
— Właśnie dlatego nie zamierzałam tam mieszkać — powiedziałam. — Twój wybór.
I się rozłączyłam.
Dwa miesiące później rozwód stał się faktem. Marek podpisał wszystko, nie mając wyboru. W sądzie próbował grać skrzywdzonego, ale dokumenty mówiły same za siebie: to on wyprowadził się z mieszkania, to on zabrał rzeczy, to on zostawił żonę z córką i ani razu nie zapytał, czy Julka potrzebuje pomocy przy lekcjach.
Sąd przyznał alimenty w wysokości osiemset pięćdziesiąt złotych miesięcznie. Nie tysiąc, bo Marek przedstawił zaświadczenie o niższych dochodach, ale i tak to bolało. Poza tym musiał spłacać kredyt za samochód — toyotę yaris, którą kupił rok wcześniej, oczywiście za moją namową, bo „to dobry samochód na trasę Lublin–Garbów”. Teraz ta trasa była jego codziennością.
Zamieszkał u rodziców. Jego siostra Beata nadal przywoziła trójkę dzieci na całe wakacje, a on, po pracy na magazynie, musiał pomagać przy żniwach, przy kartoflach, przy naprawie dachu nad oborą. Matka wyznaczała mu zajęcia, a on nie umiał odmówić. Z czasem przestał nawet próbować.
Któregoś dnia spotkałam go w Lublinie, na przystanku przy ulicy Bramowej. Czekał na autobus PKS. Miał na sobie starą kurtkę, którą pamiętałam sprzed lat, z przetartymi rękawami. Stał zgarbiony, z siatką z biedronki, w której niosło się kilkanaście bochenków chleba.
— Ewa — powiedział cicho.
— Marek — odparłam, jakbyśmy witali się po raz pierwszy.
— Jak Julka?
— Dobrze. Chodzi na gimnastykę artystyczną. Trenerka mówi, że ma talent.
— Trochę szkoda, że nie pojechała na wieś — wymamrotał. — Cóż, tak chciałaś.
— Sam chciałeś — poprawiłam. — Ja nigdy tego nie chciałam. Teraz masz to, co wybrałeś.
Autobus podjechał. Marek wsiadł, a ja zostałam na przystanku. W głowie miałam jedno zdanie: nie przyjechałabym tam nawet, gdyby mi zapłacili. Ale on już to wiedział.
Minął rok. Julka rosła, ja wróciłam do pracy, odzyskałam spokój. Marek dzwonił coraz rzadziej — raz na dwa, trzy tygodnie. Pytał o córkę, ale nigdy nie prosił o spotkanie. Kiedyś Julka powiedziała, że tata przysłał jej kartkę z zeszytu z rysunkiem kozy. Nie płakała. Schowała kartkę do pudełka po butach.
Pewnego dnia od znajomego z Garbowa dowiedziałam się, że rodzice Marka kupili prosiaka i dziesięć gęsi, bo „w domu potrzebna jest większa produkcja”. Beata przywiozła swoje dzieci, a Marek musiał rano przed pracą karmić drób i nosić wiadra z wodą. Kilka razy próbował mnie prosić, żeby przyjechał do Lublina i spędził weekend z Julką, ale za każdym razem odwoływał w ostatniej chwili, bo „mama potrzebuje pomocy przy kapuście” albo „tata źle się poczuł”.
Nie wiem, czy kiedyś zrozumiał, co stracił. Nie obchodziło mnie to. Ja miałam swoje życie: czteropokojowe mieszkanie przy Lipowej, spłacone w osiemdziesiąt procentach, Julia rosła, a ja przestałam czekać na telefon, który i tak nigdy nie był ważniejszy od wizyty u teściów.
Wczoraj, kiedy wracałam z pracy, zobaczyłam pod śmietnikiem na Lipowej starego pluszowego misia. Wyglądał jak ten, którego Marek dał Julce na trzecie urodziny. Nie zabrałam go. Wystarczy, że zabrał wszystko inne.
