Zofia Nowicka miała siedemdziesiąt sześć lat i warsztat stolarski, który jej mąż postawił własnymi rękami czterdzieści dwa lata temu przy ulicy Grabowej w Bydgoszczy. Blacha na dachu przeciekała już w dwóch miejscach, ale maszyny wciąż chodziły — sama je uruchamiała co czwartek, żeby silniki nie stanęły.
— Nie dzwonią — powiedziała do sąsiadki, pani Basi, która przyszła po pietruszkę z ogródka. — Ostatni raz Marek dzwonił na Wielkanoc. Powiedział "wesołych świąt, mamo" i się rozłączył. Trzynaście sekund, liczyłam na zegarku kuchennym.
Pani Basia postawiła siatkę z zakupami na płocie.
— A Ewa?
— Ewa mi na Messengerze łapki wysyła. Pod zdjęciem wnuczki. To cała nasza korespondencja od marca.
W radiu na parapecie leciała stara piosenka Maryli Rodowicz, ktoś ją zawsze zostawiał włączoną, zapach oleju maszynowego mieszał się z wonią kwitnącego bzu za oknem. Zofia miała siedemdziesiąt sześć lat i nie wierzyła już, że synowie sami z siebie coś zauważą.
Więc zrobiła to, czego nie robiła nigdy w życiu — zadzwoniła do obojga tego samego wieczoru i powiedziała, że warsztat wystawia na sprzedaż. Deweloper z Torunia dawał za działkę sześćset tysięcy złotych, chce postawić tam blok. Ma umówione oglądanie w przyszłą sobotę.
Telefon zaczął dzwonić nazajutrz o ósmej rano.
Marek przyjechał pierwszy, w sobotę, dwadzieścia minut przed umówionym deweloperem — jakby chciał zdążyć wcześniej niż konkurencja. Zaparkował audi w poprzek podjazdu, tak że tamten samochód nie miałby gdzie stanąć.
— Mamo, co ty wyprawiasz. To jest majątek rodzinny.
— Rodzinny — powtórzyła Zofia, wycierając ręce w fartuch pokryty trocinami. — Od kiedy? Ostatni raz byłeś tu na pogrzebie ojca. Cztery lata temu.
— Miałem pracę, projekty, klient z Niemiec…
— A ja miałam dach, który przecieka nad tokarką, i nikogo, kto by mi pomógł go załatać.
Zza furtki wyszła Ewa, w tych samych butach na obcasie, w których przyjechała na pogrzeb ojca — Zofia rozpoznała je od razu, miały odklejającą się podeszwę z boku. Za nią wysiadł z taksówki jej mąż, trzymając telefon przy uchu, jakby właśnie kończył jakąś ważniejszą rozmowę.
— Mamo, tato by tego nie chciał. Sprzedać jego warsztat obcym ludziom pod blok mieszkalny.
— Tato chciałby, żeby ktoś z rodziny w niedzielę odkurzył maszyny — odpowiedziała Zofia. — Od jego śmierci robiłam to sama. Sto osiemdziesiąt siedem niedziel, córko. Liczyłam.
Sąsiedzki pies, kundelek imieniem Budyń, przybiegł spod płotu i zaczął obwąchiwać nogawki Marka, który odsunął się z obrzydzeniem, bojąc się o marynarkę.
Deweloper przyjechał punktualnie, w szarym volvo, z teczką dokumentów. Nazywał się Kowalczyk, mówił krótko i rzeczowo, spojrzał na skłóconą rodzinę stojącą na podjeździe i zapytał wprost, czy transakcja jest w ogóle aktualna.
— Jest aktualna — powiedziała Zofia. — Ale najpierw muszę coś załatwić z dziećmi. Proszę zaczekać w samochodzie, dziesięć minut.
Weszła do warsztatu. Marek i Ewa poszli za nią, przepychając się w drzwiach jak nastolatki. W środku pachniało trocinami sosnowymi i starym lakierem, na ścianie wisiały narzędzia ojca poukładane jak w muzeum, każde na swoim haku, bo Zofia nie pozwoliła nic ruszyć od dnia pogrzebu.
— Nie sprzedasz tego — powiedział Marek. — To jest nasze dziedzictwo.
— To jest moja własność, wpisana w księdze wieczystej na moje nazwisko od dwudziestu lat, kiedy ojciec przepisał ją na mnie u notariusza w Toruniu. Macie to na piśmie, jeśli chcecie sprawdzić.
Ewa usiadła na starym stołku stolarskim, tym samym, na którym jako dziecko odrabiała lekcje, kiedy ojciec pracował.
— Mamo, przepraszam, że nie dzwoniłam. Naprawdę. Ale nie musisz od razu sprzedawać wszystkiego.
— Nie sprzedaję wszystkiego, Ewuniu. Sprzedaję warsztat, w którym nikt z was nie postawił nogi od czterech lat, deweloperowi, który zapłaci gotówką w ciągu miesiąca. A z tych pieniędzy zamierzam kupić sobie mieszkanie w centrum, blisko przychodni, i zapisać się na basen, bo lekarz mówi, że biodro tego wymaga.
Marek otworzył usta, żeby coś powiedzieć, ale nic z nich nie wyszło. Za oknem Kowalczyk czekał w volvo, bębniąc palcami po kierownicy.
— A jeśli obiecamy, że będziemy przyjeżdżać? — zapytała Ewa cicho. — Regularnie. Naprawdę.
Zofia podeszła do niej i wzięła jej dłoń, tę samą, w której Ewa jako sześciolatka trzymała młotek za duży dla niej dwa razy.
— Za późno na obietnice, córeczko. One działają, kiedy się je składa z miłości, nie ze strachu przed utratą spadku.
Wyszła na podwórko, otworzyła drzwi volva i powiedziała Kowalczykowi, że transakcja jest aktualna, może wracać w poniedziałek z aktem notarialnym. Uścisnęli sobie ręce. Marek patrzył na to z podjazdu, w milczeniu, z rękami wciśniętymi w kieszenie marynarki wartej więcej niż miesięczna emerytura matki.
Miesiąc później Zofia przeprowadziła się do dwupokojowego mieszkania przy ulicy Gdańskiej, na trzecim piętrze, z windą i balkonem, z którego widziała kwitnące kasztanowce zamiast blachy na dachu warsztatu. Na koncie w PKO zostało jej po wszystkich opłatach czterysta dwadzieścia tysięcy złotych — sumę tę wypowiadała teraz sąsiadkom bez zająknięcia, bo przestała się jej wstydzić.
Klucze od starego warsztatu oddała Kowalczykowi w poniedziałek rano, w kancelarii notarialnej przy Długiej, razem z teczką dokumentów, które przez dwadzieścia lat trzymała w szufladzie komody. Podpisała się trzy razy, tam gdzie wskazał notariusz, i wyszła bez oglądania się za siebie.
Marek zadzwonił we wtorek. Zofia odebrała, siedząc na nowym balkonie z kubkiem herbaty.
— Mamo, mogę wpaść w niedzielę? Po prostu tak, na kawę.
— Możesz — powiedziała. — Windą jest łatwiej niż po schodach do warsztatu. Trzecie piętro, numer dwanaście.
Odłożyła telefon i wróciła do podlewania pelargonii na balustradzie, których nigdy wcześniej nie miała gdzie postawić.
