– Jula, spóźnimy się!
– Tato, już idę! Julka skakała na jednej nodze, zakładając skarpetkę.
Skarpetki miała zabawne. Każda innego koloru jedna różowa, druga zielona. Ciocia Julki, Basia, podarowała jej te skarpetki i buty sportowe. Też różne, jak mówiła, taka teraz moda.
Juli Basia wierzyła. Ciocia była istną trendsetterką. Twierdziła, że jeśli uroda nie dopisała, to trzeba nadrabiać innymi atutami.
Z opinią o urodzie Julia się z Basią nie zgadzała. Co z tego, że daleko jej do współczesnych ideałów piękna? Chuda jak tyczka, jak mawiała babcia, ciemnowłosa o szarych oczach Basia miała w sobie tyle wyrazistości, że Julia śmiała się, gdy ludzie oglądali się za nimi na ulicy.
– Mówią, że nikt cię nie zauważa? Popatrz, jak się za tobą oglądają!
– Kto? Basia stawała i obracała się dookoła.
Julia wtedy śmiała się do łez. Basia, mimo że starsza, w tych chwilach była jak dziecko. Julia czuła się wtedy prawie dorosła przy swojej cioci.
Na Basię zawsze mogła się zdziwić tyle w niej było dziecięcej wiary.
– Powiedział mi, że mu się podobam! Jula, nie wiem, co robić!
– A ty? On ci się podoba?
– Bardzo! Ale boję się go!
– Dlaczego?
– Jest taki przystojny Wszystkie dziewczyny z biura za nim latają, a on nagle widzi coś we mnie. To jakieś nieporozumienie!
– Basia, wcale nie! Jesteś ładna i mądra! Czemu miałabyś się nie podobać?
Pytanie było retoryczne. Julia mogła mówić w nieskończoność, ale nie przebijała się przez mur niepewności Basi. Julia denerwowała się czasem aż do łez, ale nic nie mogła zrobić.
– Córciu, trudno zmienić to, na co poświęciło się tyle życia ojciec Julii, Marek, kiwał głową, próbując ją pocieszyć.
– Ale kto to zrobił, tato? Po co? Po co z pewnej siebie dziewczyny zrobić kogoś, kto w siebie nie wierzy? Przecież nie tak mnie wychowałeś!
– Ja nie ale nauczyciele byli inni.
– A u Basi? Wiem, że chodzi ci o babcię. Czemu nigdy nie mówisz tego wprost?
– Cóż mam ci wyjaśnić? Że moja mama źle wychowała swoje dziecko? Na co to komu? Jesteś już dorosła, wiesz, czym jest szacunek do rodziców. Mama wychowała mnie sama. Potem już nastał mój ojczym, Piotr. Zawsze go ceniłem i kochałem. Zastąpił mi ojca. Długo musiał czekać na moją akceptację, ale potem Mądrości we mnie wpompował tyle, że do dziś nie pojmuję. I najważniejsze – nie pozwalał mamie się specjalnie wtrącać w moje wychowanie. Mężczyzn musi wychowywać mężczyzna, mówił.
– No dobrze, a czemu w wychowanie Basi się tak nie wmieszał?
– Wmieszał się ale tu się zawiodło. Dziewczynka musi z matką. Mama wychowywała Basię po swojemu. I nie oceniaj jej surowo. Miała swoje powody.
– Jakie, tato? Gdy patrzę na Basię, chce mi się płakać. Jest taka dobra! A mimo to taka niepewna, wręcz nieszczęśliwa. Ona wszystkiego się boi! Ludzi też. Dlaczego?
– Wiesz, córciu, mama zawsze umierała ze strachu o Basię. Bała się obsesyjnie, jakby coś złego miało się jej stać. Basia była jej wyczekaną córką pamiętam, mama leżała w szpitalu prawie całą ciążę. I wtedy z Piotrem najbardziej się zbliżyliśmy dwóch facetów, gdzieś tam w szpitalu kobieta, którą kochamy, a jest jej źle. Takie chwile łączą. Ojczym sam gotował bulion, wyciskał sok z granata i jeździł wcześnie rano po wątróbkę. Dopiero wtedy zrozumiałem jak bardzo ją kocha i co to znaczy być mężczyzną. On słów używał mało. Ty go nie pamiętasz, a szkoda.
– Nie pamiętam A, pamiętam konika na biegunach, którego zrobił.
– Tak! Gdy czekaliśmy na ciebie, robił go. Zawsze miał złote ręce. Sam źle się wtedy czuł, a mimo to pracował, spieszył się, bał się, że nie zdąży.
– Gdzie on jest?
– Na strychu. Dla wnuków zostawię.
– Tato!
– Co? Kiedyś zostaniesz mamą, to zostanę dziadkiem.
– Jeszcze nieprędko!
– Uff, kamień z serca!
– Tato!
– No, co znowu źle powiedziałem?
Marek żartobliwie bronił się przed córką, a w duszy oddychał z ulgą. Wiedział, że rodzinnych pytań nigdy nie będzie mniej, choć nie był gotów, by na wszystko odpowiadać.
Ich rodzina była pełna poplątanych losów. Basia nazywała kiedyś ich dom papierowym.
– Czemu papierowym, Basiu?
Marek, licealista, chudy i wiecznie zabiegany, zawsze próbował znaleźć chwilę dla młodszej siostry.
– Bo jest jak ten twój tulipan! Basia obracała w palcach papierowy kwiat zrobiony przez brata. Taki ładny! A patrz, tu…
Położyła kwiatek na dłoni i klaśnięciem go spłaszczyła.
– Po co?! Marek aż podskoczył w zaskoczeniu.
– W środku pusty. Widzisz? Zrób drugi!
– Też go tak potraktujesz?
– Nie, coś ci pokażę.
Kolorowa plastelina z trudem przechodziła przez otwór w papierowym tulipanie, ale Basia cierpliwie wpychała ją do środka, aż kwiat był pełen.
– Widzisz? Teraz już nie zgniotę go w ręce. Nadal papierowy, ale już silniejszy. Nasz dom też powinien taki być, a nie jest. Brakuje mu tej plasteliny w środku.
Marek patrzył na swoją młodszą siostrę z podziwem jak bardzo ona rozumie świat.
Tych kwiatków nauczyła go robić koleżanka z klasy Zosia. Na oko poważna, ale w ławce nigdy nie siedziała spokojnie.
– Ręce mnie świerzbią mówiła. Muszę coś tworzyć, jak rozmyślam.
Aż do końca lekcji na ławce leżał żuraw, żabka albo bukiet papierowych tulipanów. Nauczyciele znali Zosię i nie ganiły jej. Przykładna uczennica, na każde pytanie odpowiadała. Papieru trochę traciła, trudno.
Marek zabierał Zosine prace i niósł je do Basi. Ta była nimi zachwycona.
– Jak ona to robi?
– Chcesz, poproszę i ci pokaże?
– Chcę!
Marek wypraszał pozwolenie u mamy, by zabrać Basię do parku, Zosi do domu nigdy nie sprowadzał. Wiedział, że mama nie zaakceptowałaby tego.
Larysa, mama Marka i Basi, była twarda. Czasem aż za bardzo. Marek ją kochał, tłumaczył sobie, że wszystko to z troski.
– Marek, musisz myśleć o przyszłości! Sam, nikt ci nic nie da! Ja spełniłam obowiązek: urodziłam i wychowałam was najlepiej, jak mogłam. Dalej radź sobie sam. Mam jeszcze Basię. Na Piotra nie licz. To nie ojciec, tylko ojczym, pamiętaj.
Marek nie dyskutował, choć wiedział, że w razie czego Piotr stanie po jego stronie. Dla niego był po prostu tatą.
Był pewien, że Piotr zakazałby matce takich rozmów, gdyby był w domu. Rodzinę stawiał na pierwszym miejscu.
Ale Marek szybko się zorientował, że dla każdego dobro znaczy co innego. Ojciec wierzył w ciepło, mama w rygor. I w strach
Larysa bała się o dzieci jeszcze bardziej niż to możliwe na wszelki wypadek. Już od najmłodszych lat Marek słyszał: A jeśli coś się stanie?. Gdy urodziła się Basia, ten strach rządził domem.
– A jeśli ktoś skrzywdzi Basię!
To dotyczyło wszystkich: koleżanek żadna nie była dobra; nauczycieli i trenerów tylko relacje służbowe; przytulać się do wychowawczyni? Po co? Tak robią inni ich sprawa.
Ludzie? Po co? Jest mama, tata, brat, to wystarczy! Reszta jest zbędna i potencjalnie groźna.
Dlaczego Larysa była tak zafiksowana na tym, że świat chce zrobić jej dzieciom krzywdę? Marek nie wiedział. Widział tylko, jak matka szaleje, zmienia pracę, zdobywa prawo jazdy, żeby wszędzie sama odwozić Basię i nie puszczać jej samej. Marek pomagał, ale w końcu miał swoje życie.
W tym życiu była Zosia i później ich wspólna córeczka, która była dla Larysy szokiem nie tego oczekiwała, zanim Marek skończy 25 lat.
– Marek! Po co to wszystko tak wcześnie, tak nierozsądnie Dyplom ledwo zdobywasz! Larysa trzęsła się w kuchni.
– Mamo, nie jestem dzieckiem. Odpowiadam za swoje czyny. Zosia jest w ciąży. Z moim dzieckiem.
– Ale można było się zabezpieczać! A teraz są jeszcze inne wyjścia
– Przestań, mamo. Już za dużo powiedziałaś. Przemyśl to sobie.
Marek wyszedł z kuchni, pożegnał się z Basią, następnie wszedł do pokoju ojczyma.
Piotr był już pół roku ciężko chory. Cierpiał w milczeniu, nie mówiąc żonie i córce jak jest źle, tylko Markowi sugerował czasem, jak ciężka to walka.
Teraz uścisnął mu dłoń mocniej niż zwykle i wręczył klucze do mieszkania.
– Dokumenty załatwimy w tym tygodniu. O matkę i siostrę nie martw się zostawiam im dom na wsi, działki teraz drożeją. A wy żyjcie. Dobrze robisz, synu. Twoje dziecko musi mieć dom. Dom prawdziwy, mocny, bezpieczny. Rozumiesz?
– Rozumiem, tato. Dziękuję
Piotr Julki nie zobaczył. Urodziła się tydzień po jego śmierci, tak cicho, że świat nawet nie usłyszał jego odejścia.
Bez słowa Marek przejął prowadzenie rodziny, a Basia mogła odetchnąć. Wiedziała, że nad biurkiem brat trzyma papierowego tulipana.
– Po co? Basia dotykała kwiatka, czując pod papierem twardą plastelinę.
– On upomina mnie, żeby być komuś potrzebnym. Żebym wypełnił wasze życie czymś więcej niż pustką, Basiu. Twoje i mamy też.
– To trudne, Marek. Mama cię nie usłyszy.
– Mogę spróbować.
– Tak próbować możesz Basia wzdychała i zmieniała temat.
Nie chciała, by Marek kłócił się z mamą.
Z Larysą wszystko było trudne. Po odejściu Piotra zamknęła jakąś część siebie. Basia nie rozumiała jej zachowania, a Marek znów wracał do czasów, gdy jego ojciec odszedł z domu. Miał wtedy cztery lata, ale łzy i krzyki matki, rozbitą wazę i zbieranie odłamków pamiętał do dziś. Kąt w pokoju stał się jego codziennością, a matka raz go ganiła, raz przytulała i przepraszała. Jemu było łatwiej, zawsze był z pancerzem.
– Ty to gruboskórny jesteś, synek! Płaczę, a ty ani łzy matka uspokajała się, gdy widziała, jak Marek zaciskał usta, żeby nie zapłakać. Nie myliłam się w tobie! Chodź tu, mama cię kocha!
Marek pamiętał matczyne manipulacje i chronił ile mógł Basię przed podobnym traktowaniem. Aby to zrobić, nie mógł jednak mieszkać z Larysą wiedział, że to zniszczyłoby jego rodzinę. Zosia była delikatna, jak te papierowe zabawki, które kiedyś robiła.
– Synku, mówiłam! Dobrze, że Julka jest zdrowa! Biedna Zosia młoda, a serce tak słabe Ty się rozrywasz między domem a pracą O, jak ważne są wybory w życiu
Marek odcinał:
– Mamo, przestań! Pokłócimy się
– Ależ, synku! Tak tylko mówię, zawsze byłam taka szczera
– Aż za bardzo Marek zabierał córkę od matki, która opiekowała się nią w weekendy, i wracał do domu, często zapominając zapytać Basię, co u niej.
Basia się nie skarżyła. Była jak jej ojciec zamknięta dla wszystkich oprócz brata i matki.
Z matką jej relacja była trudna miłość i zaufanie stały na cienkim lodzie strachu przed stratą. Jedno nieostrożne słowo i lód pękał.
Zosi zabrakło pięć lat po narodzinach Julki. Pewnego ranka, gdy Marek szykował się do pracy, a kot wskoczył mu pod nogi, usłyszał, jak czajnik syczy. Wszedł do sypialni i od razu wiedział. Świat się zatrzymał, a myśl tłukła się w głowie jedno: Julka!
Poszedł do pokoju córki. Miś z łóżka leżał na poduszce. Julka spała wtedy u babci, bo Marek zabrał ją od razu po przedszkolu. Ściskając miękkie ucho maskotki, Marek zawył, zwierzęco, jakby to miało choć trochę ugasić jego ból.
Jak długo potem siedział w pokoju Julki, nie pamiętał. W końcu zebrał się, wszedł do kuchni, wziął telefon.
– Mamo? Niech Julka u ciebie jeszcze zostanie. Wiem, że musisz do pracy. Tak trzeba. Zadzwonię
Z kolejnych dwóch miesięcy Marek nie pamiętał prawie nic. Działał mechanicznie, gotował coś, by nakarmić córkę. Julka czuła, co się dzieje tuliła się do ojca, nie zadawała pytań o mamę. Dopiero gdy zobaczył, jak weszła do sypialni i przytuliła misia, zaczęła do zdjęcia zmarłej mamy szeptać Marek zrozumiał, że wie.
Nie wszedł wtedy do pokoju. Po zabawie, gdy wyszła, mocno ją wyściskał i zapytał:
– Kto ci powiedział?
– Babcia! Powiedziała, że muszę cię oszczędzać. I o mamie nie można mówić, żeby ci nie było smutno
Marek ścisnął córkę aż zapiszczała, zaraz puścił.
– Przepraszam, maleńka! Możesz ze mną rozmawiać o mamie zawsze, słyszysz? Nikogo innego nie słuchaj!
Po tym, jak Julka się rozpłakała, Marek zrozumiał, jak bardzo była samotna w bólu. Miał do siebie żal, że nie umiał tego wyjaśnić własnej matce.
Ale prawdziwa złość przyszła nocą, gdy pojawiła się Basia.
Tamtej nocy położył Julkę spać, sam siedział po ciemku w kuchni, głaszcząc kota i patrząc przez okno. Zasypiał na dmuchanym materacu w pokoju córki, wiedząc, że to nie jest rozwiązanie. Musiał zdecydować zmiana mieszkania czy coś innego.
Cichy stukot do drzwi usłyszał tylko dlatego, że siedział w ciszy.
Gdy przypomina sobie ten moment, zawsze aż drży. Co by było, gdyby Basia wtedy po prostu odeszła, a on, według wskazań lekarza, połknąłby tabletkę nasenną?
Przemoczona, bo lał deszcz, Basia od razu rzuciła mu się na szyję.
– Basia! Co się stało?!
– Boli Basia zachwiała się, Marek złapał siostrę na ręce.
Pogotowie przyjechało po pół godzinie, a godzinę później Basia spała na materacu w dziecięcym pokoju nie mówiąc, co się stało.
Marek domyślił się, gdy rano zobaczył siniaki na rękach siostry.
– Co to jest?
Krótki rękaw nie mógł tego ukryć. Basia próbowała się zasłonić.
– Basia?
– Nie chcę o tym mówić.
– Musisz, Basiu. Tylko tak ci pomogę. Muszę wiedzieć.
Wielkie, szare oczy napełniły się łzami, Basia kręciła głową.
– Mama…? zapytał cicho, już wiedząc.
Basia tylko kiwnęła i ukryła twarz w jego dłoniach.
– Nie oddawaj mnie jej. Proszę, nie teraz! Błagam, Marek…
Marek pocieszał, gorączkowo myśląc co dalej.
Nie mógł robić awantury, bo to tylko przekreśliłoby szansę na normalne rozwiązanie. Rozumiał, że wydarzyło się coś strasznego, skoro mama przekroczyła ostatnią granicę: Basia była jej najważniejsza, ale też całkowicie jej podporządkowana.
– Opowiedz mi wszystko. Zastanowimy się, co robić. Basiu, zrobię wszystko, by ci już nikt nie zrobił krzywdy! Wierzysz mi?
Gdyby Basia się zawahała, Marek do końca życia nie mógłby nazwać się mężczyzną. Ale skinęła głową, usiadła wyprostowana, taka podobna do swojego ojca aż Marek się wzdrygnął. Nie mógł zawieść Piotra. Jeśli jego siostra potrzebowała pomocy, to kto, jeśli nie Marek miałby jej jej udzielić?
– Mama dowiedziała się, że spotykam się z Radkiem. Pamiętasz go?
– Taki z burzą włosów? Jedz! Marek podał Basi kanapkę.
– Ty to głupi jesteś Basia się uśmiechnęła przez łzy. No tak, to on. Nic się nie działo, Marek, przysięgam! Poszliśmy dwa razy do kina, raz do parku. W dzień! Nawet mnie nie pocałował!
– Nie krzycz. Wierzę ci. Co się stało z mamą?
– Krzyczała na mnie, szarpała, mówiła okropne rzeczy Nie mogę tego powtórzyć! Dlaczego ona tak? Co ja złego zrobiłam? Zawsze jej słuchałam! Dobrze wiem, że na poważniejsze rzeczy mam czas, a ona krzyczała, że zostanę samotną mamą jak ty Przepraszam, nie powinnam, ale… Marek! Ja naprawdę czasem nie umiem się zamknąć
Zaczęła płakać, aż Marek nie wiedział co robić.
Samo przyszło rozwiązanie był dla niej jak dla Julki. Wziął Basię na kolana, przytulił, wytarł łzy:
– Potop tu mamy! Gdzie twoje chusteczki? Już cię nikt nie skrzywdzi! Nawet mama. Obiecałem tacie więc nie złamię słowa, rozumiesz?
Basia pokiwała głową.
– No właśnie. On mnie nauczył być mężczyzną, a słowo trzeba dotrzymać. Zostaniesz z Julką? Zaraz się obudzi. Nakarm ją, a ja jadę do mamy.
– Nie idź!
– Muszę! Dokończ kanapkę. Potem się ogarnij. Nie chcę straszyć dziecka!
Rozmowa z matką okazała się ciężka. Larysa krzyczała, żądała natychmiastowego powrotu Basi, potem płakała i prosiła Marka, żeby jej oddal życie. On słuchał tylko.
– Mamo, Basia zostaje u mnie. Na razie. Musi się uspokoić. Tobie to też dobrze zrobi.
– Ale Marek! Szkoła! Treningi! Zaraz koniec semestru!
– Mamo, słyszysz siebie? Jakie semestry? Nawet jej przez noc nie szukałaś! A jakby nie przyszła do mnie?
– Myślałam, że jest w domu!
– Wszędzie chcesz mieć nad nami kontrolę, a nie widzisz już w nas ludzi! Może nigdy nie widziałaś. Pomyśl, czy rozmawiasz ze mną jak matka, czy szefowa? Ja i Basia jesteśmy twoimi dziećmi, nie robotnikami! Doceniam pomoc przy Julce, ale jako matka Ty tego nie rozumiesz… Basia chce być weterynarzem. Nie lekarzem jak ty chciałaś, weterynarzem! To jej marzenie. Ja to zapewnię.
– Ty nie możesz decydować! Jestem jej matką!
– I dlatego masz prawo ją łamać? Marek nagle się uspokoił. Patrzył na roztrzęsioną kobietę, która pierwszy raz nie była pewna siebie.
Ujął ją za ramiona:
– Chcesz zostać sama, mamo? To nie groźba, to ostrzeżenie. Jeśli dalej tak będzie, stracisz i mnie, i Basię. My poradzimy sobie. Ale co z tobą? Przemyśl to.
Pocałował matkę w czoło, wyszedł i usiadł wyczerpany na schodach klatki.
Ile razy biegał po tych schodach? Radośnie, albo ze zmartwieniem, a teraz nie miał siły iść w żadną stronę. Liczył stopnie
Ile to lat tak biegać nie znając liczby stopni? Dziwne.
Dzwoniący telefon przywrócił mu jasność umysłu. Wrócił na górę, policzył schody i pojechał do domu. Już wiedział, co robić.
Jego taktyka zadziałała. Larysa długo nie wytrzymała. Po dwóch dniach przyjechała do syna, by pogodzić się z córką.
To nie było łatwe.
Basia nie wybaczyła matce od razu. Jeszcze przez pięć lat ich relacja była pełna napięć i niezręczności.
Larysa starała się, bo wiedziała, że jej dzieci dojrzały. Już nie będą czekać, aż ona znów coś poczuje czy zrozumie. Teraz to ona stawiała sobie pytanie: Oni są razem, a ja?
Basia skończyła studia i dostała pracę w porządnej lecznicy. Julka śmiała się widząc, jak jej niezmordowana ciotka przyprowadza do domu kolejnego pacjenta.
– Katarzyna! Toż to pyton!
– I co z tego? Marek, zobacz, jaki słodziak! I cieplutki! Dotknij! Kota się boisz?
– Pyton? Boże, on nawet imię ma?
– A jak! Gucio!
Julka zanosiła się śmiechem, grożąc ojcu, że pójdzie w ślady cioci.
– Tylko tego brakowało! Marek łapał się za głowę udając przerażenie.
Praca, dom, rzadkie spotkania z matką. Basia żyła, jakby z rozpędu. Julka chciała ją zeswatać z kolegami taty bez efektów.
Aż pewnego dnia nowina!
– Chciałam wam przedstawić mojego chłopaka Basia spuszczała wzrok. Tylko nie śmiejcie się!
– Basiu, nam chyba raczej płakać pozostaje! Julka przytulała ciotkę.
Prawy but sportowy, który wczoraj psiak nowy pacjent Basi rozszarpał po całym domu, znalazł się pod tapczanem w sypialni taty. Julka założyła znoszoną tenisówkę i wypadła do korytarza.
– Jestem gotowa!
– No nareszcie! Marek zerknął na córkę z przekąsem. Już nie ma się gdzie spieszyć. Basia nam nie daruje spóźnienia!
– Tato, nie marudź! I tak mamy pół godziny!
Idąc parkiem, Marek i Julka dostrzegli Basię z chłopakiem z daleka.
– Tato, to on? Ten włochaty?
Szept Julki był tak głośny, że Basia posłała jej groźne spojrzenie.
– Radek.
– Marek.
Uścisk dłoni, uśmiech, ukłon.
– Julka.
– Włochaty! Radek zaśmiał się do narzeczonej. Uśmiechnij się, Kasiu! Tak ci do twarzy z uśmiechem! O rany, jakie buty! Też chcę takie!
Julka spojrzała porozumiewawczo na Marka i roześmiała się. Dopiero wtedy zauważyła zmianę w oczach ciotki. Stal zmieniła się w srebro i to było tak piękne, że Julka aż zaczęła klaskać, czym rozbawiła przyszłego wujka.
– Co? My wszyscy mamy zakręcone głowy. Przyzwyczajaj się!
– Uspokoiłaś mnie! Będę tu pasował rodzinę to macie niezłą!
– Rodzinę, Radek, rodzinę! Julka mrugnie do ciotki, łapiąc ojca pod ramię.
