Skończył sześćdziesiąt dwa lata i wyprawił to swoje przyjęcie w remizie. Zofia siedziała naprzeciwko niego, przy długim stole nakrytym białym obrusem, który pachniał krochmalem i wilgocią. Marian stał z mikrofonem w ręku, krawat przekrzywiony, na czole perlisty pot, a w drugiej dłoni trzymał kieliszek z wódką. Akustyka sali niosła każde słowo pod sam sufit.
— Dwadzieścia cztery lata z Zosią — powiedział, przeciągając sylaby, a jego załoga z warsztatu ryknęła śmiechem, zanim jeszcze skończył. — Dwadzieścia cztery lata. Ale powiem wam szczerze, chłopaki. Mnie by się przydał ktoś młodszy. Ktoś, kto nie pachnie naftaliną i tymi jej ziołami z parapetu.
Zofia trzymała widelec. Kawałek śledzia w oleju zsunął się z zębów i upadł na obrus, zostawiając tłustą plamę, która powoli rosła wokół cebuli. Nie wytarła jej. Patrzyła, jak plama rozchodzi się po białej tkaninie, i myślała o tym, że obrus jest pożyczony od Koła Gospodyń z Bytomia.
Ktoś zaśmiał się nerwowo. Ktoś inny zakaszlał. Najgłośniej ryknął Leszek, brygadzista z warsztatu, i walnął otwartą dłonią w stół, aż podskoczyły kieliszki. Marian zadowolony, że ma publikę, uniósł kieliszek ku sufitowi.
— No, kochani! Za młodość! Za to, żeby w życiu nie zabrakło ognia!
Zofia odłożyła widelec. Nie z hukiem, nie z wyrzutem. Po prostu położyła go na brzegu talerza, łyżeczką do góry, tak jak nauczyła ją matka, gdy Zofia miała dziewięć lat i nakrywała do niedzielnego obiadu. Później wstała, wygładziła przód granatowej sukienki, obeszła stół i podeszła do drzwi. Na jej drodze stały panie z jej zespołu. One też już się zbierały — siedem kobiet w białych bluzkach, w odświętnych koronkowych kołnierzykach, wszystkie z założonymi na piersiach rękami jak na zdjęciu klasowym.
— Zosiu, może my już pójdziemy — powiedziała cicho Janina, najstarsza, osiemdziesiąt lat, ze srebrną broszką w kształcie gałązki wierzby przypiętą do kołnierza. — Nie chcę robić kłopotu.
— Ja też nie — powiedziała Zofia.
Wyszły w osiem. Na dworze pachniało dymem z komina i mokrym asfaltem. Koniec marca, ale powietrze było jeszcze zimne, wilgotne, zaciągnięte mgłą od strony Szarlejki. Zofia zamówiła dwa busy z pobliskiego postoju. Stały z nimi pod wiatą, aż przyjechały, i Zofia pomogła każdej wsiąść, podając łokieć. Kiedy ostatnia z kobiet zniknęła za rogiem, Zofia wróciła do remizy.
Weszła, usiadła na swoim miejscu i udawała, że pije kompot z porzeczek. Marian zdążył już wygłosić jeszcze jeden toast, tym razem o przyjaźni i o tym, że w warsztacie wszyscy są jak rodzina. Zofia słuchała tego wszystkiego, patrząc na tłustą plamę, która zdążyła wyschnąć na obrusie. Córka siedząca obok położyła dłoń na jej dłoni, pod stołem, ukradkiem.
— Mamo, porozmawiam z nim jutro — powiedziała, nachylając usta do ucha Zofii.
— Nie trzeba, Agatko. Jedz, bo wystygnie.
Agata nie jadła. Trzymała matkę za rękę do końca przyjęcia.
Gdy wracali do domu, Marian zasnął na tylnym siedzeniu taksówki, z głową opartą o szybę. Zofia patrzyła na mijane latarnie na ulicy Piekarskiej i liczyła w myślach: ćwierć wieku z tym człowiekiem. Koło Gospodyń, którego była przewodniczącą przez siedemnaście lat, dostało właśnie od niego, publicznie, przy całym powiecie, łatkę naftaliny. I te zioła z parapetu — chodziło o jej oregano i bazylię, które sadziła w doniczkach w kuchni.
W domu Marian ściągnął buty, rzucił kurtkę na podłogę w przedpokoju i poszedł spać. Zofia usiadła w kuchni. Zapaliła lampkę nad stołem. Z szafki wyjęła kartonowy segregator z rachunkami. Otworzyła go i zaczęła przeglądać, przekładając kartki jedna po drugiej — umowa na dom, rachunki za prąd, wyciągi. Wszystko to były papiery, które ona prowadziła od lat. Wiedziała, gdzie jest każdy.
Spała tej nocy cztery godziny.
Rano Marian przyszedł do kuchni, potarł twarz dłonią i zapytał, czemu ona już po śniadaniu.
— Marian, wyprowadzam się.
Zatrzymał się z kubkiem w drodze do czajnika.
— Co?
— Wyprowadzam się. Do siostry. Zostawię wam dom, meble, telewizor. Zabiorę dokumenty, ubrania i swoje naczynia. Czyli to, co należało do mojej matki.
Marian próbował opowiedzieć, że to był żart, że wszyscy to zrozumieli, że przecież wie, jak on ją kocha. Zofia słuchała go, parząc herbatę. Gdy skończył, położyła na stole klucz do bramy i wyszła.
Trzy miesiące zajęło jej znalezienie mieszkania. Pomogła Agata. Znalazła kawalerkę na starym rynku w Piekarach Śląskich, trzecie piętro, okna na południe. Czterdzieści dwa metry kwadratowe, dwa pokoje, kuchnia ze skosem. Zapłaciła za to dwieście siedemdziesiąt tysięcy złotych — swoje oszczędności z ponad dwudziestu lat prowadzenia domowego budżetu i pracy w szkolnej kancelarii.
Rozwiedli się po cichu. Mecenas Halina przygotowała pozew, podział majątku poszedł na zasadzie dobrowolnych ustaleń: dom w Szarleju przepisany na Mariana, samochód — pięcioletnia toyota corolla — został przy nim. Zofia nie chciała samochodu. Umiała jeździć, ale po co jej to. Miała autobus.
Jesienią Koło Gospodyń wybrało nową przewodniczącą, na wniosek samej Zofii. Zofia została sekretarzem i to odpowiadało jej bardziej: protokoły, składki, lista obecności. Janina, ta od broszki z wierzby, objęła przewodnictwo i okazała się lepsza w tym fachu, niż ktokolwiek się spodziewał — umiała załatwić dotację z ratusza na nowe stroje.
Rok minął, zanim Marian pojawił się pod jej drzwiami.
Któregoś ranka, w maju, Zofia podlewała bazylię na parapecie, gdy usłyszała, że ktoś wchodzi po schodach — ciężki krok, przystanek na półpiętrze, potem znowu krok. Znała ten rytm. Przez czterdzieści lat słyszała go codziennie.
Otworzyła drzwi, zanim zapukał.
— Zosią, mogę wejść?
Stał w progu. Postarzał się przez ten rok: przybyło mu siwego włosu na skroniach, pod oczami miał głębokie bruzdy, jakby nie dosypiał. W ręce trzymał reklamówkę z zielonym napisem sklepu spożywczego.
— Przyniosłem ci ten ocet jabłkowy od pana Staszka ze straganu. Wiem, że lubisz.
Zofia nie wzięła reklamówki. Poprawiła szary kardigan.
— Marian, czego chcesz?
— Porozmawiać.
— To mów.
— Mogę wejść? To nie jest rozmowa na klatce.
Zofia odsunęła się od drzwi o pół kroku.
— Nie. Mów tu, bo potem będzie trudniej.
Marian przełknął ślinę. Jego palce zacisnęły się na uchwytach reklamówki, aż plastik zaskrzypiał.
— Dobrze. Wiem, że rok temu… tamto w remizie… że palnąłem głupotę. Ale minęło tyle czasu. Chcę wrócić do siebie. Do naszego domu. Bez ciebie ten dom to nie dom.
Zofia stała w progu, jedną ręką oparta o framugę. Za jej plecami, w kuchni, wyświetlacz piekarnika pokazywał temperaturę — czekała na moment, aż osiągnie sto osiemdziesiąt stopni. Miała upiec sernik na spotkanie Koła Gospodyń. Zdziwiła się, że jej głos jest taki czysty, gdy odpowiedziała.
— Marian, ty nie chcesz wrócić do mnie. Ty chcesz, żeby ci znowu ktoś gotował obiady, prowadził cię za rękę do lekarza i pamiętał o urodzinach twojej siostry. Ja to robiłam przez dwadzieścia cztery lata. Już się nauczyłam odpoczywać.
— Nie mów tak. Zosia, przecież…
— Wiesz, co zrobiłam z tym twoim komplementem o naftalinie, Marian? — przerwała mu, a on otworzył usta i zaraz je zamknął. — Zapisałam się na kurs jazdy. Zdałam za pierwszym razem. Jeżdżę teraz autobusem tylko wtedy, gdy chcę.
Marian zamrugał. — Ty… kurs?
— Tak. I jeszcze jedno.
Pochyliła się i zza progu wzięła przydzwonną paprotkę, którą trzymała w doniczce przy drzwiach. Dopiero teraz ją wziął za coś dekoracyjnego.
— Wiesz, co to jest? — zapytała. — To jest roślina, która nie lubi, jak się ją przesadza z miejsca na miejsce. Ale ja ją przesadziłam. Dwa razy. I patrz — obróciła doniczkę; z ziemi sterczały nowe, jasnozielone pędy. — Przeżyła. To jest roślina, co daje sobie radę.
Marian patrzył to na paprotkę, to na twarz Zofii. W końcu wyciągnął rękę z reklamówką.
— No to… to może chociaż ocet weź.
— Nie wezmę. Zanieś go swojej siostrze. Ona choruje na stawy, ocet jej pomoże.
Marian postał jeszcze chwilę, potem odszedł na schody, postawił reklamówkę pod ścianą, przy wycieraczce, i zszedł na dół. Zofia zamknęła drzwi. Nie trzasnęła nimi, nie przekręciła klucza. Z kuchni dobiegło ją, że piekarnik osiągnął temperaturę.
Wróciła do blatu, wyjęła z lodówki ser przygotowany wcześniej, wrzuciła go do miski i zgarnęła z parapetu listek bazylii, żeby posypać wierzch. Przez chwilę trzymała ten listek w palcach, czując jego szorstką, cierpką skórkę. Pisała w myślach listę spraw na dziś. Zadzwonić do Agaty po południu. Zanieść składkę do Janiny. Wyjąć z szafy ten wełniany żakiet, bo zapowiadali na noc przymrozki.
Reklamówka z octem stała pod drzwiami. Rano znalazła ją, schodząc po bułki. Zgniotła ją i wyrzuciła do kontenera na śmieci przy bramie. Szklana butelka trzasnęła cicho, gdy uderzyła o dno.
