Karton stał u jej stóp już trzeci dzień, a dno rozmokło od porannej wilgoci. Grażyna poprawiła ręcznik w środku, przeliczyła kocięta: wszystkie pięć. Dwa szare, dwa pręgowane, jeden czarny z białą piersią. Czarny spał, pręgowane się baraszkowały, szare tuliły się do siebie.
Targ budził się powoli. Danuta z alejką warzywną ułożyła już jabłka w kupkę, a od nich szedł ten kwaskowaty jesienny zapach, po którym październik różni się od innych miesięcy. Niebo wisiało szare, gęste, a chłód wdzierał się pod kurtkę nie od razu, lecz stopniowo, centymetr po centymetrze, od dłoni do łokci. Asfalt lśnił po wczorajszym deszczu, a kałuże odbijały stragany, ludzi, strzępy nieba.
Grażyna dmuchała w palce. Palce były czerwone, zesztywniałe, a rękawiczek zapomniała w domu, bo rano myślała nie o rękawiczkach, tylko o tym, że dziś jest ostatni dzień, kiedy może stać tu jutro córka przyjedzie zabrać kotkę, a kociąt córka nie weźmie. Córka powiedziała: „Mamo, no gdzie mi pięcioro?” I miała rację. Ale racja córki nie rozwiązywała niczego, tylko czyniła cięższym to, co i tak było ciężkie.
– Proszę wziąć kociątko – mówiła Grażyna do każdego, kto zwalniał krok. – Ładne, oswojone. Jeśli to nie kłopot…
Ludzie przechodzili obok. Kobieta z wózkiem uśmiechnęła się, ale pokręciła głową. Mężczyzna w kombinezonie nawet nie spojrzał. Dziewczynka około dziesięciu lat przysiadła, wyciągnęła rękę, ale matka pociągnęła ją za rękaw i pociągnęła dalej.
– No komu potrzebne kocięta w październiku? – powiedziała Danuta z sąsiedniego straganu, przekładając jabłka. – Wiosną jeszcze jakoś, a teraz… Niosłabyś je z powrotem.
Grażyna milczała. Z powrotem oznaczało to, o czym nie chciała myśleć.
Czarny kociak obudził się, uniósł głowę, pisnął. Grażyna opuściła rękę do kartonu i podrapała go za uchem. Karton pod palcami był miękki, wilgotny, w jednym rogu już zaczynał się rozwarstwiać.
Nie zwolnił kroku, nie prześlizgnął się wzrokiem po kartonie i dalej. Zatrzymał się, jakby wpadł w niewidzialną ścianę, i stał tak kilka sekund, patrząc w dół.
Chudy, w wytartej na łokciach kurtce, ręce w kieszeniach. Twarz taka, jaką miewają ludzie, którzy dawno się nie wysypiają, ale nie od pracy, a od czegoś innego. Jasne oczy, zmęczone. Trzydniowy zarost, ale schludny, jakby go nie zapuszczał, tylko po prostu zapominał ogolić.
– Ile ich? – zapytał.
– Pięcioro – Grażyna wyprostowała się, poprawiła kurtkę. – Dwa samce, trzy samice. Miesiąc i tydzień. Do kuwety przyuczone. Jeśli pan nie…
– Daję.
Grażyna mrugnęła.
– Co?
– Wszystkie daję.
Wyjął ręce z kieszeni i przysiadł na piętach. Podniósł czarnego kociaka jedną dłonią, spojrzał mu w oczy, delikatnie rozsunął tylne łapki, sprawdzając, potem położył z powrotem. Tak bierze się nie szczeniaka w prezencie dla dziecka. Tak biorą zwierzę ludzie, którzy wiedzą, gdzie patrzeć i po co.
Grażyna stała i nie wiedziała, co zrobić z rękami. Torebka z karmą, którą przynosiła każdego dnia, nagle okazała się niepotrzebna. Słowa, które przygotowywała dla każdego przechodnia, też stały się zbędne.
– Pan… wszystkie? – powtórzyła.
Skinął głową. Podniósł karton. Zobaczyła, jak jego ręce już trzymają ostrożnie karton, delikatnie, nie ściskając.
– Niech pan poczeka – Grażyna sięgnęła do torby. – Proszę, tu jest karma, kupowałam… I specjalna mieszanka. Trzeba je jeszcze dokarmiać pipetką, po troszeczku. Źle same jedzą.
Wziął torbę. Nie podziękował. Nie uśmiechnął się. Po prostu skinął głową i poszedł, a karton w jego rękach kołysał się w takt kroków, i wystawała z niego ruda pręgowana łapka, czepiająca się brzegu.
Danuta gwizdnęła.
– No, masz. Wszystkie zabrał. Dziwny jakiś.
Grażyna nie odpowiedziała. Patrzyła w jego plecy i nie mogła zrozumieć, dlaczego w środku nie zrobiło się lżej, choć właśnie tego chciała przez trzy dni. Pewnie dlatego, że oddać kocięta nieznajomemu, który nie wyjaśnił po co, to nie całkiem to samo, co umieścić. Umieścić oznacza wiedzieć, gdzie. A ona nie wiedziała. Tylko widziała jego ręce, i ręce były odpowiednie, i tego powinno wystarczyć.
Wyciągnęła z torby notes i długopis. Poszła za nim, dobrze, że nie musiała iść daleko – nieznajomy wszedł do klatki sąsiedniego bloku. Grażyna, jak szpieg, śledziła go aż do samego mieszkania. Zapisała adres. Na wszelki wypadek. Albo nie na wypadek.
Buty przy drzwiach stały jedne. Wieszaki na ścianie w przedpokoju były puste: cztery sztuki, błyszczące, i na każdym kiedyś wisiała kurtka, szalik albo parasol, a teraz sterczały po prostu ze ściany, jak pytania, na które nie ma komu odpowiadać.
Arkadiusz postawił karton na podłodze w kuchni. Kocięta poruszyły się, jeden pisnął.
Zdjął kurtkę, powiesił na jedynym zajętym wieszaku.
Kaloryfer pod oknem był ledwo ciepły. Październik podkradał się do listopada, i ogrzewanie włączyli niedawno, a rury grzały tak, jakby same nie wierzyły, że już czas.
Arkadiusz przysiadł na piętach przy kartonie. Czarny kociak pierwszy podniósł głowę i spojrzał prosto na niego, zielonymi, jeszcze mętnymi oczami, ale już z charakterem. Smuga światła z okna kładła się na linoleum, a w niej wirowały drobinki kurzu, powolne, obojętne na wszystko.
Arkadiusz otworzył szafę, znalazł stary ręcznik. Frotowy, niebieski, dawno stracił kolor i miękkość. Pościelił go na podłodze przy kaloryferze, przeniósł kocięta z kartonu na ręcznik. Leżały kupką, a łapki plątały się, i nie rozdzielał ich. Niech.
Potem wyjął z torby karmę, mieszankę mleczną. Położył na stole.
Mieszankę trzeba było podgrzać do trzydziestu ośmiu stopni. Arkadiusz wiedział to, jak zna się własne imię: nie przypominając sobie, ale po prostu wiedząc. Rozrobił ciepłą wodą, postawił na małym ogniu i stał przy kuchence z termometrem do wody, który znalazł w szufladzie, i czekał.
Zebrał narzędzia do pudełka, oddał klucze, napisał podanie. Tamara odeszła w kwietniu, a do października przestał być weterynarzem, bo ręce, które leczyły obce zwierzęta, nie zdołały utrzymać własnego życia. I wydało się słusznym zatrzymać wszystko.
Ale ciało pamiętało. Pipetka legła między palcem wskazującym a środkowym tak, jak kładła się tysiące razy. Lewa ręka wzięła kociaka, przewróciła na grzbiet, podsunęła pipetkę do warg. Kropla mleka spłynęła po brodzie na ręcznik, i kociak zacmokał, i Arkadiusz poczuł, jak coś w nadgarstku się rozluźniło.
Czarnego pierwszym, bo był najmniejszy i łykał łapczywie, pośpiesznie, jakby się bał, że odbiorą.
Szare razem: leżały bok w bok i nie chciały się rozdzielać, i póki jeden jadł, drugi wpychał się nosem w jego szyję, i Arkadiusz przytrzymywał obu jedną ręką.
Pręgowane pojedynczo, wyrywały się i piszczały, a mleko ciekło obok po brodach i po ręczniku, i wycierał je rogiem tkaniny, nie irytując się, lecz nawykowo, jak robił to latami w klinice, gdzie właściciele patrzyli z niepokojem, a on mówił „wszystko dobrze, wszystko w porządku”, i od jego głosu uspokajały się nie tylko zwierzęta, ale i ludzie.
Nakarmione, kocięta zasnęły. Wszystkie pięć, na ręczniku przy kaloryferze, jedno na drugim. Czarny na wierzchu, pierś biała, łapy zwisły. Arkadiusz usiadł na podłodze obok i oparł się plecami o ścianę. Patrzył, jak oddychają. Cienki, częsty, wspólny dźwięk, podobny do szelestu.
Potem wstał, umył miseczkę. Wytrzepał i postawił w szafie. Wyjął inną, czystą. Nalał herbaty. I gdy pił, kociak, jeden z pręgowanych, obudził się, doczłapał do jego nogi i wbił nos w kostkę. Nos był mokry, zimny, wielkości ziarnka grochu.
Arkadiusz nie spodziewał się pukania do drzwi, bo dzwonek nie działał już od pół roku, a nie naprawił go, bo nie było komu dzwonić. Pukanie. Trzy krótkie uderzenia kostkami. Tak pukają ludzie, którzy nie są pewni, czy chce się ich widzieć.
Otworzył. Grażyna stała w progu w tej samej chustce, tylko dziś była zawiązana staranniej. W rękach torebka, z której szedł zapach smażonego ciasta i cebuli.
– Dzień dobry – powiedziała i zaraz dodała: – Ja na chwilę. Tylko zapytać. Jak one? Kocięta.
Arkadiusz cofnął się w bok. Nie zaprosił słowami, po prostu się cofnął. Jakoś nawet się nie zdziwił, że go znalazła.
Grażyna weszła. Kocięta były w kuchni. Ręcznik przy kaloryferze, obok miseczki, każda podpisana markerem: „czarny”, „szary-1”, „szary-2”, „pręgowany-s”, „pręgowana-c”. Grażyna spojrzała na miseczki, na markowe napisy, na ręcznik, i ścisnęło ją w gardle, bo człowiek, który podpisuje miseczki czwartego dnia, nie zamierza ich oddawać.
– Proszę. Przyniosłam – wyciągnęła torbę. – Pierogi. Pomyślałam, może…
Nie dokończyła, bo nie wiedziała, jak skończyć. „Może pan głodny” brzmiałoby niezręcznie. „Może pan samotny” brzmiałoby prawdą, ale prawdy mówić było za wcześnie.
Arkadiusz wziął torbę. Postawił na stole. Czarny kociak siedział mu na ramieniu, wczepiony pazurami w sweter, i Grażyna zauważyła, że sweter jest już w wyciągniętych pętelkach, a Arkadiusz ich nie poprawiał.
– Herbatę? – zapytał. Pierwsze długie zdanie w całej rozmowie.
Grażyna skinęła głową. Usiadła na taborecie, położyła ręce na kolanach. W kuchni było cieplej niż w przedpokoju, pachniało mlekiem, karmą i czymś jeszcze.
Kociak zeskoczył z ramienia Arkadiusza i wdrapał się jej na kolana, a ona podchwyciła go machinalnie, jak podchwytuje się to, co spada, bez myślenia. Był ciepły, a pazury przebijały materiał spódnicy, i Grażyna nie zdjęła go, tylko przycisnęła dłoń do grzbietu, czując, jak bije pod sierścią szybkie, małe serce.
Arkadiusz rozlał herbatę.
Po tygodniu Arkadiusz zauważył, że karton nie jest już potrzebny. Kocięta spały gdzie popadło: dwoje na fotelu, jeden na parapecie, czarny u jego stóp, pręgowana na swetrze, który rzucił na krzesło i zapomniał. Karton stał w kącie pusty, i spłaszczył go, położył w progu zamiast wycieraczki. Karton był miękki, wytarty, a kocięta, przechodząc obok, drapały go pazurami z przyzwyczajenia, jak drapią znajome.
Grażyna przychodziła co drugi dzień. Przynosiła pierogi, albo twaróg, albo jabłka z tego samego targu, od Danuty. Dzwonek naprawił w drugim tygodniu. Ona dzwoniła, i ten dźwięk, ostry, dudniący, staromodny, był lepszy od wszelkiej ciszy, jaką Arkadiusz znał przez ostatni rok.
W przedpokoju na wieszakach wisiały teraz jego kurtka i jej chustka.
Pewnego ranka czarny kociak wybiegł na korytarz przez uchylone drzwi. Arkadiusz wyszedł za nim, podniósł go, a kociak wparł łapy w jego brodę, jakby chciał zobaczyć, co tam jest za drzwiami, dalej. Arkadiusz też spojrzał. Klatka schodowa, zakurzone okno, światło. Stał tak kilka sekund, przytrzymując drzwi nogą, żeby się nie zatrzasnęły.
Potem wrócił do mieszkania. Postawił kociaka na podłodze, a ten pobiegł do kuchni, gdzie już brzęczały miseczki, bo pozostała czwórka usłyszała kroki i uznała, że czas na śniadanie. Drzwi Arkadiusz nie zamknął na klucz. Wkrótce przyjdzie Grażyna.
