Furtka u Piotra nie zamykała się od zeszłego lata. Zasuwka urwała się, kiedy pchnął ją ramieniem, bo ręce miał zajęte wiadrami. Od tamtej pory skrzydło wisiało na jednym zawiasie, a wiatr trzaskał nim w nocy, jakby ktoś przychodził i odchodził, nie mogąc się zdecydować wejść.
Piotr przywykł. W ogóle szybko się przyzwyczajał. Do tego, że żona zmarła trzy lata temu. Do tego, że syn dzwoni raz w miesiącu, w niedzielę, i rozmowa mieści się w czterech minutach. Do tego, że ogród zarasta komosą, bo plecy nie pozwalają się schylić, a wynajęcie pomocy to przyznanie się, że sobie nie radzi.
Kotka przyszła we wrześniu. Szara, z białą łatką na piersi i rozdartym uchem. Usiadła na ganku i wpatrywała się w drzwi. Nie miauczała. Nie ocierała się o nogi. Po prostu siedziała, jakby przyszła w sprawie i czekała na przyjęcie.
Piotr wyszedł, popatrzył na nią i powiedział:
– Sam nie mam co do garnka włożyć.
Kotka nie odeszła.
Wrócił do domu, wyjął z lodówki kawałek gotowanego dorsza, położył na gazecie i wyniósł na ganek. Kotka zjadła rybę, oblizała się i znów usiadła w tym samym miejscu.
– No to siedź – powiedział Piotr.
Do października mieszkała w domu. Nie dlatego, że Piotr zaprosił, ale dlatego, że pewnego ranka otworzył drzwi i zobaczył, że kotka śpi na wycieraczce w przedpokoju. Jak się dostała – nie wiadomo. Drzwi były zamknięte. Potem zauważył, że okno w kuchni nie domyka się do końca, i zrozumiał.
Nie naprawił okna.
Sąsiedzki chłopiec Tomek chodził obok domu Piotra codziennie. Miał dziewięć lat, chodził do trzeciej klasy i wracał ze szkoły przez zaułek, bo tak było krócej. Furtka z urwaną zasuwką stała dokładnie na jego trasie. Tomek zawsze zaglądał na podwórko – nie z ciekawości, ale dlatego, że u Piotra za szopą rosła stara jabłoń, a jesienią pod nią leżały jabłka, żółte, drobne, kwaśne, ale Tomek i tak je zbierał i jadł.
Teraz jabłek nie było. Ale nawyk patrzenia został.
W tamten czwartek Tomek szedł ze szkoły i zobaczył, jak Piotr stoi na ganku z płóciennym workiem w rękach. Worek się poruszał.
Tomek zatrzymał się przy furtce. Worek w rękach Piotra szarpał się, a coś w środku drapało, głucho, jak paznokciami o deskę.
Piotr nie widział chłopca. Zszedł z ganku, przeszedł przez podwórko do samochodu – starego poloneza, który stał przy płocie, pokryty warstwą błota. Otworzył tylne drzwi, położył worek na siedzeniu i wrócił do domu.
Tomek stał i nie ruszał się. Serce waliło, jakby biegł, choć stał w miejscu. Widział przy domu Piotra kotkę. Szarą, z białą łatką. Czasem siedziała na parapecie i patrzyła na ulicę. Tomek raz pomachał jej ręką, a kotka przechyliła głowę, jakby nie zrozumiała.
Worek. Kotka w worku. Tomek wiedział, co to znaczy. Babcia opowiadała, że dawniej na wsi topiły się kocięta w rzece. Nie ze złości, tylko dlatego, że nie było czym karmić. Babcia mówiła to spokojnie, jak o pogodzie, a Tomek wtedy nie mógł zasnąć do północy, bo wyobrażał sobie worek opadający w czarną wodę.
Piotr wyszedł znowu. Teraz w rękach miał kartonowe pudełko. Postawił je na tylnym siedzeniu obok worka, usiadł za kierownicą i uruchomił silnik. Polonez zakaszlał, prychnął i wypełzł z podwórka przez otwartą bramę.
Tomek przycisnął się do płotu, żeby samochód go nie potrącił. Piotr przejechał obok i nie odwrócił głowy.
Chłopiec pobiegł do domu.
Matka, Grażyna, stała w kuchni i kroiła cebulę. Oczy czerwone, ale nie od płaczu, tylko od cebuli. Tomek wpadł do przedpokoju, nie zdjął butów i od progu wyrzucił z siebie:
– Mamo, Piotr wsadził kotkę do worka i wywiózł!
Grażyna odłożyła nóż.
– Jaką kotkę?
– Szarą, z białą łatką! Mieszkała u niego! Wsadził ją do worka i do samochodu!
– Tomek, zdejmij buty. Całą podłogę…
– Mamo! Pojechał ją utopić! Albo wyrzucić do lasu!
Grażyna wytańa ręce w ręcznik. Popatrzyła na syna. Stał w rozpiętej kurtce, z plecakiem na jednym ramieniu, a dolna warga mu drżała. Nie płakał, ale był na granicy.
– Tomek, usiądź. Nie wiemy, dokąd ją zawiózł. Może do weterynarza.
– Do weterynarza nie wozi się w worku! W transporterze!
I tu Grażyna nie znalazła odpowiedzi. Bo syn miał rację. Do weterynarza w worku się nie wozi.
– Dobrze – powiedziała. – Porozmawiam z Piotrem, jak wróci.
– A jeśli będzie za późno?
– Tomek.
– A jeśli będzie za późno, mamo?
Grażyna zdjęła fartuch.
– Zbieraj się. Jedziemy.
Nie wiedziała, po co to robi. Piotr był sąsiadem od dwudziestu lat. Cichy, małomówny facet, który kiedyś pracował jako mechanik w fabryce, a teraz był na emeryturze i naprawiał sąsiadom drobne rzeczy za symboliczną opłatą. Nie pił. Nie awanturował się. Po śmierci żony stał się jeszcze cichszy, jakby ściszono dźwięk o kilka stopni. Grażyna nosiła mu słoiki z dżemem na Nowy Rok, a on za każdym razem mówił to samo: „No po co, Grażynko, nie trzeba było”. Brał. I następnym razem znowu mówił „nie trzeba”.
Nie wyglądał na człowieka, który topi kotki.
Ale worek się poruszał. Tomek to widział.
Grażyna wyjechała samochodem z garażu. Tomek usiadł obok, zapiął pasy i wpatrywał się w okno, jakby kotka mogła pojawić się gdzieś na drodze. Nie mieli dokąd jechać – nie wiedzieli, w którą stronę skręcił Piotr. W stronę rzeki? W stronę lasu? Na szosę?
– Do rzeki – powiedział Tomek z przekonaniem.
– Dlaczego do rzeki?
– Bo babcia mówiła, że zawsze do rzeki.
Grażyna skręciła w kierunku rzeki. Nie dlatego, że wierzyła w babcine historie. Ale dlatego, że nie miała innego planu, a Tomek patrzył na nią tak, jak patrzą dzieci, kiedy czekają, że dorosły wszystko naprawi.
Droga do rzeki wiodła przez pole, potem przez brzozowy zagajnik, a potem ostro w dół, do mostu. Most stary, drewniany, jeździło się po nim tylko latem. Teraz częściej omijali przez Krzyżówki, to był kawałek osiem kilometrów, ale za to asfalt.
Poloneza przy moście nie było.
– Nie ma go tu – powiedziała Grażyna.
Tomek nie odpowiedział. Patrzył na rzekę. Nie zamarzła, bo luty był ciepły, a woda płynęła mętna, szarobrązowa, z ciemnymi plamami przy brzegach.
– Wracajmy – powiedziała Grażyna łagodnie.
– Przez Krzyżówki – poprosił Tomek.
Pojechali przez Krzyżówki.
Poloneza zobaczyli w drodze powrotnej. Stał na poboczu na wyjeździe z Krzyżówek, przed długim parterowym budynkiem z szyldem „Gabinet Weterynaryjny”. Szyld stary, litery wyblakłe, i „Gabinet” czytało się jak „Gab ine t”. Obok drzwi wisiało ogłoszenie na kartce A4, ale z daleka nie było widać co.
Grażyna zatrzymała się.
– Tomek, poczekaj w samochodzie.
– Nie.
– Pójdę z tobą.
Nie dyskutowała.
W środku pachniało chlorem i czymś słodkim, jak w aptekach. Za ladą siedziała kobieta w niebieskim fartuchu i pisała coś w zeszycie. Na korytarzu na krzesłach – nikogo. Zza zamkniętych drzwi z tabliczką „Przyjęcia” dochodził głos. Grażyna poznała go od razu.
Piotr.
Podeszła do drzwi i zatrzymała się. Tomek stał obok, wczepiony w jej rękę.
Drzwi były uchylone.
Piotr siedział na taborecie przed metalowym stołem. Na stole, na czystej ceracie, leżała kotka. Szara, z białą łatką na piersi. Żywa. Weterynarz, młody mężczyzna w okularach, obmacywał jej brzuch. Kotka leżała spokojnie, tylko ogon drgał.
– Kiedy pan zauważył? – spytał weterynarz.
– Trzy dni temu. Przestała jeść. Potem zaczęła się chować. Wlazła pod balię i nie wychodziła. Ja ją jakoś wyciągnąłem.
– W czym pan przywiózł?
– W worku. Nie mam transportera. Kupiłbym, ale w naszym sklepie nie ma, a do miasta jechać… Zrobiłem dziury w worku, żeby oddychała. I podkładkę włożyłem.
Weterynarz skinął głową. Ucisnął brzuch kotki i przytrzymał rękę.
– Panie Piotrze, u pana kotki to nie choroba. U pana kotki to kocięta. Za tydzień, może dziesięć dni.
Piotr zdjął czapkę. Potarł czoło. Włożył z powrotem.
– Kocięta?
– Trzy albo cztery, na wyczucie. Nie jest stara, zdrowa, poród powinien przebiec normalnie.
– Myślałem, że umiera – powiedział Piotr cicho. – Nie je. Chowa się. Miauczy w nocy, cicho tak, jakby się skarżyła. Myślałem, że już koniec.
Weterynarz uśmiechnął się.
– Nie koniec. Wręcz przeciwnie. Początek.
Piotr popatrzył na kotkę. Odwróciła głowę i zmrużyła oczy na niego, jakby mówiła: „No i co, zrozumiałeś już?”
Wyciągnął rękę i pogłaskał ją między uszami. Raz. Drugi. Kotka przyłożyła uszy i zamruczała, a dźwięk szedł po metalowym stole jak wibracja.
Tomek za drzwiami przestał oddychać. Słyszał wszystko. Grażyna położyła mu rękę na ramieniu i poczuła, jak chłopiec mięknie, jakby wyjęto z niego pręt, na którym trzymał się ostatnią godzinę.
Pchnęła drzwi.
Piotr odwrócił się. Zobaczył Grażynę. Zobaczył Tomka. Zdziwił się.
– Grażyno? Co ty tutaj robisz?
Grażyna otworzyła usta i zamknęła. Bo powiedzieć „myśleliśmy, że jedziesz topić kotkę” było wstydliwie, głupio i niemożliwie. Ale Tomek ją ubiegł.
– Panie Piotrze, widziałem, jak pan wsadził kotkę do worka. Myślałem, że pan ją… no…
Nie dokończył. Piotr patrzył na chłopca, a na jego twarzy działo się coś powolnego i skomplikowanego, jakby składał z pojedynczych słów cały obraz.
– Myślałeś, że chciałem ją utopić?
Tomek skinął głową.
Piotr milczał. Potem wstał, podszedł do chłopca i przykucnął. Kolana mu zatrzeszczały i skrzywił się, ale nie wyprostował.
– Tomku. Nie zrobiłbym tego. Słyszysz? Nigdy bym nie zrobił.
– Wiem. Teraz wiem.
– Worek, bo nie mam transportera. Ona nie lubi, jak się ją trzyma. Wyrwie się. A w worku jest jej ciemno i spokojnie. Włożyłem tam stary sweter, żeby było miękko.
– Widziałem, że worek się rusza. I przestraszyłem się.
Piotr położył rękę na ramieniu chłopca. Dłoń była duża, ciężka, z żółtymi modzelami.
– Dobrze, że się przestraszyłeś – powiedział Piotr poważnie. – Dobrze, że pobiegłeś. Gdyby naprawdę tak było, zdążyłbyś.
Kotka na stole przestała mruczeć i patrzyła na nich, jakby rozumiała, o czym mówią. Weterynarz w milczeniu zapisywał coś w karcie.
Grażyna odwróciła się do okna. Za oknem sypnął pierwszy śnieg, drobny, suchy, a latarnia przy ganku gabinetu wyglądała jak blade słońce w białej chmurze.
Kartonowe pudełko, które Piotr postawił w samochodzie po worku, stało na podłodze przy stole. Otwarte. W środku leżał stary ręcznik, miska z wodą przykryta reklamówką, żeby się nie rozlała, i paczka karmy. Kociej. Która w ich miasteczku była tylko w jednym sklepie, u cioci Marysi, i kosztowała sporo złotych. Piotr kupił ją wcześniej.
Do domu jechali w ciemności. Tomek siedział na tylnym siedzeniu i milczał. Nie spał, tylko milczał, jak dorosły, któremu skończyły się słowa, a myśli jeszcze nie.
– Mamo – powiedział już na podjeździe – a mogę pójść do pana Piotra? Jak urodzą się kocięta?
– Możesz. Jeśli nie będzie przeciwny.
– Nie będzie przeciwny.
Grażyna nie spytała, skąd taka pewność. Bo widziała, jak Piotr patrzył na chłopca w gabinecie weterynaryjnym, i w tym spojrzeniu było coś, czego dawno nie zauważyła u sąsiada. Nie wdzięczność. Coś prostszego i ważniejszego. Jakby po raz pierwszy od trzech lat ktoś zobaczył go nie przez płot, ale z bliska.
Kocięta urodziły się po dziewięciu dniach. Cztery. Trzy szare i jeden biały, z ciemną plamą na grzbiecie, przypominającą kleks.
Tomek przyszedł tego samego wieczoru. Piotr otworzył drzwi i wpuścił go bez słowa. Chłopiec usiadł na podłodze przy pudle, gdzie kotka leżała z kociętami, i siedział tak pół godziny, nie ruszając się.
– Ten jest do ciebie podobny – powiedział Piotr, wskazując na białego. – Taki sam psotnik.
– Przecież leży.
– Poczekaj.
Furtkę Piotr naprawił. Tomek pomagał, trzymał zawias, a Piotr dokręcał śruby. Nową zasuwkę kupiła Grażyna. Przyniosła w reklamówce razem ze słoikiem dżemu. Piotr powiedział: „No po co, Grażynko, nie trzeba było”. Ale zasuwkę założył tego samego dnia.
Teraz furtka zamykała się szczelnie, a wiatr nie trzaskał nią w nocy. Ale Tomek i tak wchodził przez nią codziennie po szkole. Otwierał, wchodził, zamykał za sobą. Zasuwka pstrykała równo i krótko, jak kropka na końcu zdania.
Białego kociaka Tomek wziął dla siebie, gdy podrósł. Nazwał go Biały. Piotr usłyszał to imię, mruknął i nic nie powiedział. Tylko pogłaskał kotkę, która siedziała na parapecie i patrzyła, jak chłopiec niesie jej syna przez podwórko.
Kotka odprowadziła ich wzrokiem do furtki. Potem odwróciła się i zwinęła w kłębek na parapecie.
