Wspólny rodzinny werdykt wydała najstarsza córka Stasika. Po latach nieudanych zalotów i wygórowanych wymagań wobec przyszłych panów, do trzydziestki zamieniła się w jadowitą mizantropkę. Taka ona, jakby w brzuchu miała wrzód, a w sypialni koszmar męski.
Mądrutka odezwała się, jakby już wszystko zapisała. Młodsza siostra, Jadzia, pulchna i wesoła, uśmiechnęła się przyzwalająco. Matka milczała, ale z jej ponurej twarzy wyraźnie widać było, że zięć też nie jest jej ulubieńcem. Co w nim miałoby się podobać? Jedyny syn, ostoja i nadzieja rodziny, służył w wojsku i przywiózł stamtąd żonę. Ta, tak zwana żona, nie miała ani rodziców, ani pieniędzy. Zero grosza. Czy w domu dziecka rosła, czy po krewnych kręciła. Nic nie wiadomo. Tomek milczy, lecz wtrąca: Nie martw się, mamo, już wyłowimy nasze bogactwo. No i gadaj z nim, z tym rozradowanym. Kogo w rodzinę wprowadził? Może jakąś złodziejkę, oszusta. Kto wie, ilu już się pojawiło!
Od chwili, gdy do domu wstąpiła Szczypka, Waleria Nikiticz nie spała jednej nocy. Śpiła półotworem. Co chwilę czekała na jakąś figlę nowej krewnej, kiedy zacznie grzebać w szafach. Córki ją jeszcze podbudowywały: Mamo, schowaj te cenne rzeczy u krewnych, co jeśli ktoś przyjdzie po złoto i futra!. A w pewnym pięknym poranku może się okazać, że coś zniknie z szafy!
A Tomek odchrypiał cały miesiąc: kogo w domu przywiózł! Gdzie były twoje oczy? Ani skóry, ani nosa!
Cóż, nie ma co się nad tym rozwodzić, trzeba żyć. Szczypka zaczęła zajmować swoje miejsce.
Dom po bokach otoczony był trzydziestoma arówkami ziemi, trzy prosiaki w zagrodzie, ptaki nie do liczenia. Pracować, choćby całą dobę, nie dało się. Szczypka nie narzekała. Gotowała, sprzątała, hodowała prosiaki, starała się zjednać teściowej. Ale kiedy serce matki nie było w porządku, nawet złoto nie pomoże wszystko popada w pył. Niezręczna zięcina, dręczona irytacją, w pierwszym dniu odcięła:
Zwracaj się do mnie po imieniu i patronimiku. Tak będzie lepiej. Mam już córki, a ty, choćby się starał, nie zostaniesz nam bliższy niż nasza własna krew.
Od tej chwili Szczypka stała się Walerią Nikiticz i tak ją nazywała. Mama natomiast nie nadawała jej żadnego przydomka. Trzeba było coś zrobić albo powiedzieć. I tak: Trzeba zrobić. I tyle. Nie dało się już nic udawać. Ale przy teściowej nie pozwalano żadnym innym krewnym wstąpić w dom. Każdy list wstawiano w odpowiednie miejsce. Czasem matka musiała powstrzymać rozpraszające się córki. Nie ze względu na litość do Szczypki, lecz dla porządku, a nie kłótni. Co więcej, dziewczyna okazała się pracowita. Łapała się wszystkiego. Nie była leniwą. Stopniowo, nie przyznając się, matka odmarzała się wobec niej.
Może z czasem życie się ułożyłoby, ale Tomek wziął się za włókanie.
Co to ma zniosła jakikolwiek facet, kiedy od rana do nocy dworzą dwa głosy: Na kogo się ożeniłaś, na kogo się ożeniłaś. A wtem Stasika przedstawiła mu jakąś znajomą i wszystkiego się dorzuciło. Szwagierki świętowały zwycięstwo: Teraz nienawistna Szczypka się wyczyści. Matka milczała, a Szczypka udawała, że nic się nie stało, choć oczy jej były już tylko małymi szklankami smutku. I nagle, jak grzmot w słonecznym niebie, dwie nowiny: Szczypka spodziewa się dziecka, a Tomek z nią się rozwodzi.
Nie tak się dzieje rzekła matka do Tomka. Nie wydałam ci jej za żonę.
A skoro już się poślubił, żyj! Nie ma sensu szukać wymówek. Wkrótce będziesz ojcem. Rozsypiesz rodzinę, wypędzę cię z domu i nie będę cię już znała. A Szurka zostanie tutaj.
Po raz pierwszy w życiu matka nazwała Szczypkę po imieniu. Siostry zamarły. Tomek wpadł w złość: Jestem facetem, decyduję ja. Matka wpakowała ręce w biodra i zaśmiała się: Jaki jesteś facet?! Na razie jesteś tylko… spodnie. Najpierw urodź dziecko, wyhoduj je, naucz je rozumu, wyprowadź w dorosłe życie, a wtedy dopiero będziesz prawdziwym mężczyzną!.
Matka nigdy nie szukała wymówek w kieszeni, a Tomek miał wciąż mamę.
Gdyby chciał coś zrobić zrobił! Wyjechał z domu. Szurka została. Po odpowiednim czasie urodziła dziewczynkę i nazwała ją Warusia. Matka, kiedy się o tym dowiedziała, nic nie powiedziała, ale widać było, że była z tego szczęśliwa.
Na zewnątrz dom nie zmienił się, tylko Tomek zgubił drogę powrotną. Zrobił wrażenie, że go to boli. Matka oczywiście się martwiła, lecz nie okazywała tego. Natomiast wpadła w oko wnuczka, rozpieszczała ją, kupowała prezenty, słodycze. Szurce jednak, widocznie, nie wybaczyła, że straciła syna przez nią. Nigdy jednak nie obarczyła jej winą.
Minęło dziesięć lat. Siostry wyszły za mąż i w wielkim domu zostały trójka: matka, Szurka i Warusia. Tomek został powołany i wyjechał z nową żoną na północ. Do Szurki podchodził jeden wojskowy emeryt, poważny mężczyzna, starszy od niej. Rozwiódł się z żoną, zostawił jej mieszkanie, a sam mieszkał w akademiku.
Pobrał emeryturę, był po prostu solidnym kandydatem. Szurce też się spodobał, ale gdzie go przyprowadziłaby? Do teściowej?!
Wytłumaczyła mu wszystko wprost, poprosiła o wybaczenie i wycofała się. A on nie był głupi poszedł po matkę w odwiedziny. Walerio Nikiticz, kocham Szurkę, nie mogę bez niej żyć.
Matka nie poruszyła wargą.
Kochasz? rzekła No to zamieszkajcie i żyjcie razem.
Zamilkła i dodała:
Nie dam Ci zabierać Warusi po mieszkaniu. Tu zostajecie, w moim domu.
I tak zamieszkały wszyscy razem. Sąsiedzi trąbili sobie uszy do bólu, plotkując, że szalona Nikiticz wyrzuciła własnego syna, a Szczypka z jebaczem przyjęła. Nie inaczej ta dziewczyna zaskoczyła starą babkę, a leniwy nie odkurzał kości Walerii Nikiticz. Ona nie zważała na plotki, nie rozmawiała z sąsiadkami, nie opowiadała o młodzieży, trzymała się dumnie i nieprzenikanie. Szurka urodziła Kasię. A matka nie mogła przestać się cieszyć z tych kochanych wnuczek. Chociaż, czy Kasiu to naprawdę wnuczka? Nie, wcale nie.
Ach, cóż to za historia!
Los uderzył niespodziewanie. Szurka poważnie zachorowała.
Mąż poddał się, w pewnym momencie sam zaczął pić. Matka, milcząco i bez zbędnych słów, wyjęła wszystkie pieniądze z książeczki i zawiozła Szurkę do Warszawy. Wypisywała leki, wołała lekarzy. Nic nie pomogło.
Rano Szurce stało się nieco lepiej i poprosiła matkę o rosół z kurczaka. Rozpromieniona matka natychmiast zabiła kurę, obdziała i ugotowała bulion. Gdy przyniosła danie, Szurka nie mogła go zjeść i po raz pierwszy zapłakana wylała łzy. I matka, której nikt nigdy nie widział płaczącej, zapłakała razem z nią:
Co to za, córeczko, odchodzisz ode mnie, kiedy cię tak pokochałam? Co robisz?
Potem uspokoiła się, wytrzeć łzy i rzekła:
Nie martw się o dzieci, nie zginą.
Do końca nie wypowiedziała już więcej łez, siedziała przy sznurze, trzymała Szurkę za rękę i delikatnie głaskała, jakby prosząc o przebaczenie za wszystko, co między nimi było.
Minęło kolejnych dziesięć lat. Warusię zarządzono poślubić. Przyjechali Stasika i Jadzia, starsze, przytulone. Żadna z nich nie dostała dziecka z nieba. Zgromadziła się cała rodzina. I Tomek przyjechał. Z żoną rozstał się już dawno i pił mocno. Gdy zobaczył, jak pięknie wygląda Warusia, ucieszył się. Nie spodziewałem się, że mam taką wspaniałą córkę. A kiedy usłyszał, że córka nazywa ojca cudzym, zamglął się i zwrócił się do matki z pretensjami: Wpuściłeś tu obcego mężczyznę, niech się sprząta. Nie ma tu nic dla niego. Ja jestem ojcem.
Matka posłuchała i rzekła:
Nie, synu. Nie jesteś ojcem. Jak byłeś w szortach, tak nie wyrosłeś w faceta.
Powiedziała, jakby to już zapisała. Tomek nie wytrzymał takiego upokorzenia, spakował rzeczy i znów ruszył w świat. Warusia wyszła za mąż, urodziła syna i nazwała go Aleksander, na cześć przybranego ojca. A Babę Warę w zeszłym roku pochowano obok Szurki.
Tak leżą w rzędzie: zięcina i teściowa. A między nimi tej wiosny wyrosła brzoza. Skąd się wzięła, nie wiadomo. Nikt jej nie posadził. Po prostu pojawiła się, jak pożegnalny znak od Szurki albo ostatnie przepraszam od matki.
