Grażyna Kowalska odłożyła słuchawkę i przez dłuższą chwilę gapiła się na telefon, jakby to on był wszystkiemu winien.
Przez dwadzieścia dwa lata w branży sprzedawała mieszkania z długami, z zameldowanymi krewnymi, z cieknącymi rurami i z widokiem na cmentarz. Kiedyś – z papugą, która przeklinała w trzech językach. Ale żeby kota wpisywać do umowy jako obciążenie, czegoś takiego jeszcze nie było.
– Dobra, powtarzam warunki – powiedziała sama do siebie, przerzucając notes. – Dwa pokoje, Aleja Niepodległości, trzecie piętro, sześćdziesiąt dwa metry. Właścicielka zmarła w styczniu. Spadkobiercy – syn i córka z Krakowa. Chcą sprzedać szybko. Kota nie biorą, do schroniska nie oddadzą, uśpić nie pozwalają. Kot w cenie.
Westchnęła i dopisała w ogłoszeniu zdanie, od którego każdemu prawnikowi zjeżyłby się włos na głowie: „W cenie kot. Targi możliwe”.
Pierwsza prezentacja była w sobotę.
Grażyna Kowalska otworzyła drzwi i wpuściła kupującą – wysoką kobietę około pięćdziesiątki w szarym płaszczu. Ta przekroczyła próg i stanęła. W mieszkaniu pachniało tak, jak pachnie w domach, gdzie długo mieszkał samotny starszy człowiek: lawendowym mydłem, starymi książkami, odrobiną kropli walerianowych.
– Bożena Wiśniewska – przedstawiła się kobieta, nie podając ręki. Rozejrzała się. – A gdzie ten wasz… dodatek?
Kot siedział na parapecie w dużym pokoju – ogromny, rudo-biały. Patrzył na Bożenę Wiśniewską bez mrugnięcia, a w jego spojrzeniu nie było ani strachu, ani ciekawości. Tylko zmęczona, bezgraniczna cierpliwość.
Tak patrzą ci, których już porzucano.
Bożena Wiśniewska obeszła mieszkanie w milczeniu. Przejechała palcem po grzbietach książek na półce – Sienkiewicz, Orzeszkowa, Reymont, zaczytane do wyblakłych okładek. Zajrzała do kuchni, gdzie na ścianie wisiał kalendarz ścienny, zatrzymany na siedemnastego stycznia. Na parapecie – trzy doniczki z uschniętymi pelargoniami. I miska. Czysta, pusta, stojąca dokładnie w swoim miejscu – przy lewej nodze taboretu.
– Ktoś go karmi? – zapytała, nie odwracając się.
– Sąsiadka – odparła Grażyna Kowalska. – Wiesława Kamińska z trzydziestki szóstej. Przychodzi dwa razy dziennie. Spadkobiercy jej za to płacą. Niewiele, ale płacą.
Bożena Wiśniewska wróciła do pokoju. Kot nie zmienił pozy – siedział na parapecie, podwinąwszy przednie łapy, i patrzył w podwórko. Tam kołysały się na wietrze nagie lutowe topole, a między nimi spacerowała kobieta z wózkiem.
– Jak on ma na imię?
– Mruczek. Tak mówili spadkobiercy.
– Mruczek – powtórzyła Bożena Wiśniewska bez wyrazu.
Kot nie odwrócił głowy.
Zadzwoniła po trzech dniach.
– Pani Grażyno, przemyślałam. Dzielnica dobra, metro blisko. Ale cena i tak jest wyższa niż rynkowa, nawet biorąc pod uwagę… dodatek. I remont potrzebny – te tapety, linoleum. Wzięłabym, jakby spuścili jeszcze trzysta.
– Spróbuję porozmawiać.
Spadkobiercy spuścili dwieście. Bożena Wiśniewska zgodziła się.
Papierologia zajęła trzy tygodnie. Bożena Wiśniewska przyjeżdżała do mieszkania jeszcze dwa razy – z miarką i notesem. Mierzyła ściany, zapisywała, obliczała. Kot obserwował. Kiedy po raz drugi przykucnęła przy oknie, sprawdzając kaloryfer, on zeskoczył z parapetu, podszedł i usiadł obok – pół metra dalej. Nie bliżej.
– No, dzień dobry – powiedziała do niego.
Mruczek mrugnął. Raz, wolno. I odwrócił się.
Wiesława Kamińska z trzydziestki szóstej okazała się drobną, wyschniętą kobietą o przestraszonych oczach. Czekała na Bożenę Wiśniewską pod drzwiami w dniu podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego.
– To pani nowa lokatorka?
– Miejmy nadzieję.
– Opowiem pani o Mruczku. Kazimiera Zielińska, poprzednia właścicielka, świeć Panie nad jej duszą, znalazła go dziesięć lat temu. Siedział na klatce schodowej, w listopadzie, cały obdarty. Wyleczyła go, wykarmiła. Od tamtej pory nie odstępował jej na krok.
Wiesława Kamińska zamilkła i dodała ciszej:
– Kiedy upadła, wylew, prosto w kuchni, on leżał obok. Przyjechało pogotowie, wyważono drzwi, a on przy jej głowie. I nie odchodził.
Bożena Wiśniewska słuchała, stojąc w progu, i trzymała w rękach pęk nowych kluczy. Trzy klucze. Dwa od zamków. Jeden od skrzynki pocztowej, do której już nie było komu zaglądać.
– On nie jest złośliwy – ciągnęła Wiesława Kamińska. – Nie drapie, mebli nie niszczy. Tylko… nie daje się dotknąć. Karmię go od dwóch miesięcy, a on ani razu do mnie nie podszedł. Je, kiedy wychodzę. Stawiam miskę – i zamykam drzwi. Wracam – pusto. Żeby przy mnie – ani razu.
– Może się boi.
– Nie boi się. Czeka. Siada w przedpokoju i patrzy. Każdego wieczoru, około szóstej. Kazimiera Zielińska o szóstej wracała ze spaceru.
Bożena Wiśniewska wprowadziła się w sobotę. Rzeczy miała niewiele, przywykła żyć skromnie. Dwadzieścia lat pielęgniarki na kardiologii, potem etat w przychodni, potem zwolnienie, zamiana mieszkania, wynajęty pokój na Pradze, od którego bolały kolana i dusza. Własne mieszkanie było marzeniem tak starym, że prawie przestało być marzeniem i stało się po prostu planem. Pieniądze zbierała dziewięć lat.
Przeprowadzkowie wnieśli kanapę, dwie szafy, kartony z naczyniami. Mruczek zniknął. Bożena Wiśniewska znalazła go w spiżarni – wcisnął się za deskę do prasowania i siedział tam, z uszami przygiętymi do głowy, ogromny i nieruchomy.
– Rozumiem – powiedziała mu. – Tobie jest ciężko. Mnie też.
Postawiła miskę przy lewej nodze taboretu, w tym samym miejscu, gdzie stała poprzednia, i wyszła, zamykając drzwi do kuchni.
Rano miska była pusta.
Minął miesiąc. Żyli równolegle – w tych samych ścianach, ale w różnych światach.
Bożena Wiśniewska wstawała o szóstej, piła kawę w kuchni, szła na dyżur. Znalazła pracę w przychodni na Puławskiej, nie kardiologia, oczywiście, ale po roku bezrobocia nie miała wyboru.
Mruczek pojawiał się w kuchni dopiero po trzaśnięciu zamka. Wiedziała to, bo zostawiała na stole swój włos – długi, siwiejący – na misce. Każdego wieczoru włos leżał na podłodze. Czyli jadł.
Wieczorami siadała w fotelu przy oknie i czytała – te same książki z półki, które zostały po Kazimierze Zielińskiej. Sienkiewicz okazał się cały w ołówkowych notatkach: drobnym, starannym pismem na marginesach stały wykrzykniki, czasem jedno słowo: „tak”, „racja”, „ja też”. Bożena Wiśniewska czytała te notatki i czuła dziwne – nie smutek, nie. Rozpoznanie. Jakby kobieta, której nigdy nie widziała, myślała jak ona.
Mruczek w tym czasie siedział w przedpokoju. Nie w pokoju – w przedpokoju. Przy drzwiach wejściowych. Każdego wieczoru, punkt szósta. Czekał.
Pod koniec marca Bożena Wiśniewska zachorowała. Grypa zwaliła ją z nóg w jedną noc – gorączka trzydzieści dziewięć, gardło, łamanie w kościach. Zadzwoniła do pracy, wzięła paracetamol i położyła się. Wstać, żeby zjeść, nie miała siły. Wstać, żeby nakarmić kota, też.
– Mruczek – zawołała z sypialni ochrypłym głosem. – Wybacz. Nie dam rady.
Cisza.
Zapadła w sen, ciężki, lepki, z gwiżdżącą głową. Obudziło ją coś, co uciskało jej nogi. Nie mocno. Po prostu ciężar – ciepły, miarowy, żywy.
Mruczek leżał w nogach łóżka. Zwinął się w kłębek i patrzył na nią bez mrugnięcia, poważnie, uważnie. Po raz pierwszy od miesiąca nie był w przedpokoju, nie w spiżarni, nie za deską do prasowania. Był tutaj.
Bożena Wiśniewska nie drgnęła. Bała się – poruszy się, a on ucieknie. Patrzyła na niego, a on na nią, i między nimi było to milczenie, w którym słowa są zbędne, bo wszystko już zostało powiedziane.
– Ty już to wiesz – szepnęła.
Mruczek przyłożył uszy do głowy, opuścił głowę na łapy i zamknął oczy.
Nie odszedł.
Trzy dni chorowała i trzy dni leżał u jej stóp. Wychodził tylko do miski, w końcu zmusiła się, żeby wstać, nasypać karmy, i wracał. Trzeciego dnia, gdy gorączka spadła i Bożena Wiśniewska siedziała w kuchni owinięta kocem z kubkiem rosołu, Mruczek wskoczył na taboret. Usiadł obok. I zamruczał.
Niezbyt głośno, z chrypką, jakby się oduczył i teraz przypominał sobie.
Bożena Wiśniewska odstawiła kubek. Zdjęła okulary. Wyciągnęła rękę – powoli, dłonią do góry.
Mruczek obwąchał jej palce. I przycisnął czoło do jej dłoni.
Płakała. Nie ze wzruszenia, nie była z tych, co płaczą ze wzruszenia. Płakała, bo nagle zrozumiała prostą, jasną rzecz: kupiła cudze życie z cudzymi książkami i cudzym kotem, bo na swoje nie miała dość. A on został w cudzym życiu z cudzą kobietą, bo nie było go gdzie podziać. Dwa obciążenia. Dwa dodatki. Dwie istoty zbędne, które wliczono w cenę.
I siedzą teraz w kuchni obok siebie, a jeden ma piętnaście kocich lat, a druga pięćdziesiąt sześć ludzkich, i obojgu jest razem ciepło.
Mruczek mruczał, a Bożena Wiśniewska trzymała dłoń na jego dużej, ciężkiej głowie i myślała, że to może jest właśnie to – kiedy się nie czeka, nie szuka, nie prosi. A to przychodzi.
Do maja Bożena Wiśniewska zdjęła stare tapety, te w drobny brązowy wzorek, od których mieszkanie wydawało się ciemniejsze, niż było. Pomalowała ściany na ciepły mleczny kolor. Linoleum na razie zostawiła – pieniędzy na wszystko naraz nie starczyło, ale to już nie było ważne. Mieszkanie przestało być obce. Sama nie zauważyła, kiedy.
Książki Kazimiery Zielińskiej zostały na półce. Bożena Wiśniewska dołożyła do nich swoje – niewiele, kilkanaście sztuk. Sienkiewicz z ołówkowym notatkami stał na swoim miejscu. Czasem otwierała go wieczorami i czytała nie opowiadanie, a marginesy – cudze „tak”, „racja”, „ja też”. I kiwała głową.
Pelargonie wyrzuciła zaraz po wprowadzeniu – uschły na śmierć, nie do uratowania. I dopiero teraz posadziła nowe. Postawiła na ten sam parapet, na którym Mruczek siedział pierwszego dnia prezentacji. Teraz siadał tam rzadziej. Częściej na fotelu, obok niej. Albo na kolanach, jeśli wieczór był długi, a książka dobra.
O szóstej już nie chodził do drzwi.
W czerwcu Grażyna Kowalska, agentka, przypadkiem wpadła na nią w Biedronce na Niepodległości. Bożena Wiśniewska stała w kolejce z karmą dla kota i kefirem.
– No i jak mieszkanie? – zapytała Grażyna Kowalska. – Nie żałuje pani?
– Nie.
– A kot?
Bożena Wiśniewska zamilkła. Przełożyła karmę z ręki do ręki.
– Wie pani co, pani Grażyno – powiedziała. – Oni wtedy niepotrzebnie cenę obniżyli. Trzeba było podnieść.
Grażyna Kowalska się roześmiała. A Bożena Wiśniewska nie. Ona nie żartowała.
W domu czekał na nią Mruczek. Siedział w przedpokoju, przy kapciach. To było jego nowe miejsce. I kiedy zamknął się zamek, on podniósł głowę i mrugnął raz, wolno.
Tak witają tych, których bardzo się wyczekuje.
